←
मंगळवार, 25 फेब्रुवारी 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 157

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | विहितु जो आपणा | तोचि कीजे ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस. जे तुला विहित (कर्तव्य म्हणून नेमून दिलेले) आहे, तेच तू कर.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake action. Perform that which is your prescribed duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
Do not abandon
विहितु Adjective
Vihitu
नेमून दिलेले
Prescribed
कीजे Verb
Kije
करावे
Should be done

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस. तुला जे कर्तव्य सांगितले आहे, तेच तू नीट कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. उलट, आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा योग आहे. कर्म सोडण्यापेक्षा ते ईश्वरार्पण बुद्धीने करणे श्रेष्ठ आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता न करता कर्मावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे आणि कर्माचा त्याग न करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 187

तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥

म्हणोनि तूं आतां । या इंद्रियांसीं सर्वथा । नियमु करुनि पांडुसुता । कामु नाशीं ॥ १८७ ॥

"Therefore, O son of Pandu, control your senses completely and destroy this desire."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांसीं Noun
Indriyansi
इंद्रियांना
To the senses
नियमु Noun
Niyamu
संयम किंवा ताबा
Restraint or control
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कामु Noun
Kamu
वासना किंवा इच्छा
Desire or lust
नाशीं Verb
Nashi
नाश कर
Destroy

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता सर्वात आधी आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळव आणि या कामरूपी (वासना) शत्रूचा नाश कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, 'काम' किंवा वासना हा मनुष्याचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. हा शत्रू ज्ञान (आत्मज्ञान) आणि विज्ञान (अनुभवजन्य ज्ञान) या दोन्हीचा नाश करतो. या कामावर विजय मिळवण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवणे ही पहिली पायरी आहे. जोपर्यंत इंद्रिये स्वैरपणे विषयांकडे धावत राहतील, तोपर्यंत मनावर ताबा मिळवणे अशक्य आहे. म्हणून अर्जुनाला प्रथम इंद्रियनिग्रह करण्याचा सल्ला दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला अभ्यासाऐवजी मोबाईल बघण्याची किंवा खेळण्याची तीव्र इच्छा होते, तेव्हा त्या इच्छेला आवर घालून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे इंद्रियांवर ताबा मिळवणे होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून अर्जुनाला सांगतात की, बुद्धीला ग्रासणाऱ्या वासनांवर विजय मिळवण्यासाठी इंद्रियांवर नियंत्रण मिळवणे आवश्यक आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 95

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । तें न सांडिजे सुवर्म । आपुलें गा ॥ ९५ ॥

"Therefore, do not abandon your prescribed duty; even if it seems flawed, it is your true path and essence."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty
आचरतां Verb
Acharatam
आचरण करताना
While performing
अधर्म Noun
Adharma
दोषयुक्त किंवा अयोग्य
Improper or flawed
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा किंवा सोडावे
Should be abandoned
सुवर्म Noun
Suvarma
उत्तम रहस्य किंवा मर्म
Great secret or essence

💡 अर्थ

म्हणून जे आपले विहित कर्तव्य आहे, ते आचरताना जरी काही दोष वाटले, तरी ते सोडू नये. आपले स्वधर्मरूप मर्म कधीही सोडू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे (स्वतःच्या कर्तव्याचे) महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, प्रत्येक व्यक्तीला त्याच्या प्रकृतीनुसार आणि अधिकारानुसार काही कर्तव्ये प्राप्त झालेली असतात. जरी ती कर्तव्ये आचरताना कठीण वाटली किंवा त्यात काही त्रुटी दिसल्या, तरी ती सोडून दुसऱ्याच्या कर्तव्याचा स्वीकार करू नये. स्वधर्माचे पालन करणे हेच मोक्षाचे आणि यशाचे खरे मर्म आहे. परधर्माचे आचरण दिसायला सोपे वाटले तरी ते भयावह असते, म्हणून स्वतःच्या वाट्याला आलेले कर्मच निष्ठेने करावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला दिलेली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडणे. उदाहरण: एका विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा आला म्हणून तो सोडून देणे चुकीचे आहे; कष्ट झाले तरी त्याने आपले मुख्य कर्तव्य (अभ्यास) पूर्ण केले पाहिजे, कारण तेच त्याच्या प्रकृतीला साजेसे आहे.

📌 संदर्भ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वतःच्या विहित कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन करण्याच्या आवश्यकतेवर भर देतात, मग ते कर्तव्य कितीही कठीण का वाटेना.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा