←
सोमवार, 24 फेब्रुवारी 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 56

तरी सांख्यमतें येणें । तुज सांगितलें म्यां बोलणें । आतां बुद्धियोगें लक्षणें । सांगेन ऐक ॥

"Thus, I have explained to you the perspective of Sankhya. Now, listen to the characteristics of Buddhi Yoga."

सांख्यमतें Noun
Sankhyamate
सांख्य शास्त्रानुसार
According to Sankhya philosophy
सांगितलें Verb
Sangitale
सांगितले किंवा स्पष्ट केले
Explained or told
बोलणें Noun
Bolane
भाषण किंवा विवेचन
Discourse or speech
बुद्धियोगें Noun
Buddhiyoge
बुद्धियोगाच्या मार्गाने
By way of Buddhi Yoga
लक्षणें Noun
Lakshane
वैशिष्ट्ये किंवा खुणा
Characteristics or signs
ऐक Verb
Aika
श्रवण कर
Listen

💡 अर्थ

आतापर्यंत मी तुला सांख्यशास्त्राच्या (ज्ञानाच्या) दृष्टीने विचार सांगितला. आता मी तुला बुद्धियोगाची (कर्मयोगाची) लक्षणे सांगतो, ती तू नीट ऐक.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या संवादाचे वर्णन करतात. भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात की, आतापर्यंत मी तुला आत्मस्वरूपाचे ज्ञान सांख्य योगाच्या माध्यमातून दिले, जे तात्विक स्वरूपाचे होते. आता मी तुला 'बुद्धियोग' म्हणजेच समत्व बुद्धीने कर्म कसे करावे, याची व्यावहारिक लक्षणे सांगणार आहे. सांख्य योग हा सिद्धांतावर भर देतो, तर बुद्धियोग हा तो सिद्धांत आचरणात कसा आणावा हे शिकवतो. हा उपदेश अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादी गोष्ट शिकतो, तेव्हा प्रथम त्याची माहिती (Theory) घेतो आणि नंतर ती कृतीत (Practical) आणतो. उदा. परीक्षेत केवळ पुस्तकी ज्ञान असून चालत नाही, तर ते उत्तरपत्रिकेत योग्य प्रकारे मांडण्याची कला (बुद्धियोग) अवगत असावी लागते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे तात्विक विवेचन सांगून झाल्यावर आता ते ज्ञान व्यवहारात कसे आणावे (बुद्धियोग), याकडे वळत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 89

तैसे कर्माचेनि आधारें । जे चालती मार्गें साचारें । ते न पावतीचि संसारें । दुःखभोगु ॥८९॥

"Likewise, those who walk the true path supported by action do not suffer the miseries of worldly existence."

कर्माचेनि Noun
Karmanche-ni
कर्माच्या
By means of action
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
With the support of
साचारें Adverb
Sachare
खरोखर किंवा योग्य रीतीने
Truly or rightly
पावतीचि Verb
Pavatichi
प्राप्त होतात
Attain or experience
दुःखभोगु Noun
Dukhabhogu
दुःखाचा अनुभव
Experience of suffering

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे लोक कर्माचा आधार घेऊन योग्य मार्गाने चालतात, त्यांना या संसारात दुःखाचा अनुभव येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य नावेचा आधार घेऊन नदी पार करतो पण पाण्यात भिजत नाही, त्याचप्रमाणे जो मनुष्य आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) योग्य रीतीने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता पार पाडतो, त्याला या संसाररूपी सागरातील दुःखाचे चटके बसत नाहीत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म करूनही त्यात न अडकणे हीच खरी युक्ती आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष दिल्यास कामाचा ताण येत नाही आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही संसारातील दुःखांपासून मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 42

तरी अर्जुना हे पाही । जेथ संशयासी ठावो नाही । तेथ अज्ञानाचे काही । उरले असे ॥ ४२ ॥

"Therefore, Arjuna, see this; where there is no room for doubt, does any ignorance remain there?"

तरी Adverb
Tari
म्हणून / तर
Therefore
पाही Verb
Pahi
पहा / बघ
See / Observe
संशयासी Noun
Sanshayasi
संशयाला
To the doubt
ठावो Noun
Thavo
स्थान / जागा
Place / Room
अज्ञानाचे Noun
Ajnanache
अज्ञानाचे
Of ignorance
उरले Verb
Urale
शिल्लक राहिले
Remained

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे बघ, जिथे संशयाला जागाच उरत नाही, तिथे अज्ञानाचे काही शिल्लक राहते का? (नाही राहत).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञानाची प्राप्ती होते, तेव्हा त्याच्या मनातील सर्व संशय नष्ट होतात. संशय हा अज्ञानाचा परिणाम आहे. ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानाचा प्रकाश पडल्यावर संशय आणि अज्ञान दोन्ही पूर्णपणे नाहीसे होतात. संशय मिटणे हीच ज्ञानाची खरी खूण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा भीती किंवा गोंधळात असतो कारण आपल्याला त्या विषयाचे पूर्ण ज्ञान नसते. जेव्हा आपण अभ्यास करून सत्य जाणून घेतो, तेव्हा आपला संशय दूर होतो आणि आपण आत्मविश्वासाने वागू शकतो. उदाहरणार्थ: अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हा संशय आहे, पण बॅटरीच्या प्रकाशात (ज्ञानात) तो संशय संपतो.

📌 संदर्भ

ज्ञान प्राप्त झाल्यावर संशय आणि अज्ञान कसे नष्ट होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा