←
मंगळवार, 11 फेब्रुवारी 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 61

म्हणोनि इंद्रियें दमिजेत । आणि युक्तीनें विषय सांडिजेत । तरीच हे स्थिरावत । प्रज्ञा पैं ॥ ६१ ॥

"Therefore, the senses should be subdued, and objects of desire should be abandoned with wisdom; only then does this intellect become firm."

इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
दमिजेत Verb
Damijet
संयम करावा
Should be controlled
युक्तीनें Adverb
Yuktine
कौशल्याने किंवा विवेकाने
With skill or wisdom
विषय Noun
Vishaya
भोगाच्या वस्तू
Objects of enjoyment
स्थिरावत Verb
Sthiravat
स्थिर होते
Becomes stable
प्रज्ञा Noun
Pradnya
बुद्धी
Intellect

💡 अर्थ

म्हणून इंद्रियांवर ताबा मिळवावा आणि युक्तीने विषयांचा त्याग करावा, तरच बुद्धी स्थिर होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, केवळ बळजबरीने इंद्रिये रोखून धरल्याने मन शांत होत नाही. साधकाने विवेकाच्या आणि युक्तीच्या साहाय्याने विषयांवरील आपली ओढ कमी केली पाहिजे. जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या इंद्रियांना संयमित करते आणि बुद्धीने विषयांचा मोह सोडते, तेव्हाच तिची प्रज्ञा (बुद्धी) स्थिर होते आणि ती व्यक्ती आत्मस्वरूपात रममाण होऊ शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की परीक्षेच्या वेळी टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे इंद्रिय संयमाचे आणि बुद्धी स्थिर करण्याचे एक उत्तम उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

बुद्धी स्थिर करण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे आणि विषयांचा त्याग करण्याचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 41

म्हणौनि संशयापासोनि सुटले । जे आत्मबोधें चोखालले । ते कर्मबंधां वेगळले । पांडुकुमरा ॥४१॥

"Therefore, those who are freed from doubt and purified by self-knowledge, they are detached from the bonds of karma, O son of Pandu."

संशयापासोनि Noun
saṁśayāpāsoni
संशयापासून
from doubt
सुटले Verb
suṭalē
मुक्त झाले
freed
आत्मबोधें Noun
ātmabodhēṁ
आत्मज्ञानाने
by self-knowledge
चोखालले Adjective
cokhālalē
शुद्ध झाले
purified
कर्मबंधां Noun
karmabandhāṁ
कर्माच्या बंधनांपासून
from bonds of action
वेगळले Verb
vēgaḷalē
मुक्त किंवा अलिप्त झाले
detached or separated
पांडुकुमरा Noun
pāṇḍukumara
पांडुपुत्र अर्जुना
O son of Pandu (Arjuna)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जे संशयापासून मुक्त झाले आहेत आणि आत्मज्ञानाने शुद्ध झाले आहेत, ते कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, ज्या साधकाने आपल्या बुद्धीने सर्व संशयांचा त्याग केला आहे आणि ज्याला आत्मस्वरूपाचे यथार्थ ज्ञान झाले आहे, तो कर्माच्या फळाला बांधील राहत नाही. आत्मबोधामुळे त्याचे अंतःकरण आरशासारखे स्वच्छ आणि निर्मळ होते. असा ज्ञानी पुरुष संसारात राहून सर्व कर्मे करत असला, तरी ती कर्मे त्याला चिकटत नाहीत, म्हणजेच तो कर्मबंधनातून पूर्णपणे मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण स्पष्टतेने आणि मनात कोणतीही शंका न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने 'अभ्यास का करायचा?' याबद्दलचा संशय दूर करून ज्ञानासाठी अभ्यास केला, तर त्याला परीक्षेच्या निकालाची भीती वाटत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानामुळे कर्माचे बंधन कसे नष्ट होते, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 13

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥

तरी देह हा एकुचि येथ । परी अवस्था भेदु बहुत । जैसा बाळत्वीं असे जो तेंचि नसत । तारुण्यामाजीं ॥ १३ ॥

"Though the body is one, it has many different stages; just as that which exists in childhood is no longer there in youth."

देह Noun
Deha
शरीर
Body
अवस्था Noun
Avastha
स्थिती किंवा टप्पा
Stage or state
भेदु Noun
Bhed
फरक किंवा विविधता
Difference
बाळत्वीं Noun
Balatvi
बालपणामध्ये
In childhood
तारुण्यामाजीं Noun
Tarunyamaji
तरुण वयामध्ये
In youth

💡 अर्थ

जसा हा देह एकच असतो, पण त्याच्या बालपण आणि तारुण्य अशा वेगवेगळ्या अवस्था असतात. बालपणात जे रूप असते, ते तारुण्यात राहत नाही, तरीही माणूस तोच असतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप आणि देहाचे पालटणारे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एकाच शरीरात बालपण संपून तारुण्य येते आणि तारुण्य संपून वृद्धत्व येते, तरीही आतला 'मी' (आत्मा) बदलत नाही. त्याचप्रमाणे मृत्यू म्हणजे केवळ एका जुन्या देहातून दुसऱ्या नवीन देहात जाणे होय. ज्याला हे सत्य उमजते, तो ज्ञानी पुरुष मृत्यूच्या कल्पनेने डगमगत नाही किंवा मोह पावत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या शारीरिक बदलांना किंवा परिस्थितीतील बदलांना घाबरू नये. उदाहरणार्थ, जसे आपण जुने कपडे बदलून नवीन घालतो, तसेच जीवन पुढे सरकत असते हे लक्षात ठेवून शांत राहावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराच्या बदलत्या अवस्थांमधील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा