रविवार, 26 जानेवारी 2031
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 212

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥

जेणें सांडिलें फळाचें आमिष । जो तृप्तीं जाहला संतोष । तो न करीच कांही विशेष । जरी कर्मांत असे ॥

"He who has cast away the lure of the fruit of action, and who is satisfied with contentment, does nothing at all, even though he is engaged in action."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिलें Verb
Sandile
त्यागले किंवा सोडले
Abandoned or renounced
आमिष Noun
Amish
लोभ किंवा लालूच
Lure or bait
तृप्तीं Noun
Trupti
पूर्ण समाधानाने
With satisfaction
संतोष Noun
Santosh
आनंद
Contentment
विशेष Adjective
Vishesh
काही खास किंवा वेगळे
Anything specific

💡 अर्थ

जिसने कर्मफल की आसक्ति को त्याग दिया है और जो सदा अपने आप में संतुष्ट है, वह कर्मों में लगा रहने पर भी वास्तव में कुछ नहीं करता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. जो पुरुष कर्माच्या फळाची अभिलाषा (आमिष) पूर्णपणे त्यागून आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने नित्य तृप्त असतो, त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही आधाराची किंवा आश्रयाची गरज उरत नाही. असा ज्ञानी पुरुष जरी शरीराने आणि इंद्रियांनी लौकिक कर्मे करताना दिसला, तरी त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. त्यामुळे त्याची सर्व कर्मे अकर्मासारखी होतात आणि तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराची किंवा यशाची चिंता न करता, ते काम आनंदाने आणि निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाचा ताण न घेता केवळ ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेला पुरुष फळाची आशा न धरता कर्मे कशी करतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 80

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥ ८० ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and prescribed duties excellently, while renouncing the desire for their fruits."

उचित Adjective
uchita
योग्य
Proper or appropriate
विहित Adjective
vihita
शास्त्रसंमत कर्तव्य
Prescribed duty
आचरावे Verb
acharave
आचरण करावे
Should perform or practice
उत्तम Adverb
uttama
श्रेष्ठ प्रकारे
Excellently
फळाशा Noun
phalasha
फळाची अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Verb
sanduni
त्याग करून
Renouncing or leaving

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जो शास्त्रसम्मत कर्तव्य है, उसे ही फल की इच्छा त्यागकर उत्तम रीति से करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे कर्म 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनामध्ये त्यापासून मिळणाऱ्या फळाची कोणतीही हाव किंवा अपेक्षा नसावी. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून केवळ कर्मावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा ते कर्म 'उत्तम' म्हणजे अत्यंत श्रेष्ठ दर्जाचे होते. हीच खरी कर्मयोगाची साधना आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्तव्यावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: गणिताचा सराव करताना 'मला पैकीच्या पैकी गुण मिळतील का?' असा विचार करण्याऐवजी 'मी हे गणित अचूक कसे सोडवू शकेन?' यावर लक्ष द्यावे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनात न अडकता कार्य कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 1

ॐ नमोजी आद्या | वेदप्रतिपाद्या | जय जय स्वसंवेद्या | आत्मरूपा ||

"Om, Salutations to the Primordial One, the subject of the Vedas. Victory, victory to the Self-known, the form of the Soul."

आद्या Noun
Adya
मूळ किंवा सुरुवातीचा
The Primordial or First
वेदप्रतिपाद्या Adjective
Vedapratipadya
वेदांनी वर्णन केलेला
Described by the Vedas
स्वसंवेद्या Adjective
Swasamvedya
स्वतःला स्वतःच जाणणारा
Self-realized or Self-known
आत्मरूपा Noun
Atmarupa
आत्म्याचे स्वरूप असलेला
The form of the Soul
नमोजी Verb
Namoji
नमस्कार असो
Salutations to you

💡 अर्थ

हे आदि पुरुष, वेदों द्वारा प्रतिपादित, आपकी जय हो। आप स्वयं को जानने वाले आत्मरूप हैं।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या पहिल्या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाला वंदन करतात. येथे गणेश म्हणजे केवळ एक देव नसून ते 'शब्दब्रह्म' किंवा 'परब्रह्म' आहेत. 'आद्या' म्हणजे जो सर्वांच्या आधी अस्तित्वात आहे. 'वेदप्रतिपाद्या' म्हणजे ज्याचे खरे स्वरूप केवळ वेदांच्या अभ्यासातून समजते. 'स्वसंवेद्या' म्हणजे ज्याला बाह्य साधनांनी नाही, तर केवळ स्वतःच्या अनुभवानेच ओळखता येते. ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात की हा गणेश म्हणजेच आपले 'आत्मरूप' आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन आणि मंगल कार्य सुरू करताना ईश्वराचे किंवा आपल्या अंतरात्म्याचे स्मरण करावे. उदाहरण: परीक्षेला जाताना किंवा नवीन व्यवसायाची सुरुवात करताना शांत चित्ताने स्वतःवर विश्वास ठेवून सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या प्रारंभी संत ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाला (परब्रह्माला) वंदन करून ग्रंथाची मंगल सुरुवात करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा