←
मंगळवार, 14 जानेवारी 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 21

जे जे आचरती थोर । तया नाम धर्मु थोर । तेचि सामान्य इतर । अनुष्ठिती ॥ २१ ॥

"Whatever a great man does, that very thing becomes the standard; whatever he sets as the rule, the world follows."

आचरती Verb
Acharati
वागतात किंवा कृती करतात
to practice or behave
थोर Adjective
Thor
श्रेष्ठ किंवा मोठे
great or exalted
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य किंवा सदाचार
righteousness or duty
सामान्य Adjective
Samanya
सर्वसाधारण लोक
common people
अनुष्ठिती Verb
Anushthiti
पालन करतात किंवा अनुकरण करतात
to follow or perform

💡 अर्थ

मोठी किंवा श्रेष्ठ माणसे ज्या प्रकारे वागतात, त्यालाच लोक 'धर्म' मानतात आणि इतर सामान्य लोक सुद्धा त्याच गोष्टींचे अनुकरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक प्रतिष्ठित, ज्ञानी किंवा श्रेष्ठ मानले जातात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे लोकांचे लक्ष असते. हे थोर पुरुष जे काही आचरण करतात, तोच आदर्श वस्तुतः समाजासाठी नियम किंवा धर्म बनतो. सामान्य जनता स्वतःचे स्वतंत्र विचार न करता या श्रेष्ठ व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालते. म्हणून, समाजातील नेत्यांनी आणि थोरांनी आपले चारित्र्य आणि कर्म अत्यंत शुद्ध ठेवणे गरजेचे आहे, कारण त्यांच्या एका चुकीच्या कृतीचा परिणाम संपूर्ण समाजावर होऊ शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील वडीलधारी मंडळी किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने आणि सत्याने वागले, तर मुले त्यांचेच पाहून आपोआप चांगले संस्कार आत्मसात करतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषांनी कर्म का करावे आणि समाजाला आदर्श कसा घालून द्यावा, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 154

जैसा कापुराचा कण । अग्नी लागे तेचि क्षण । मग अग्नीचि होऊनि जाय आपण । तैसे तया ॥

"As a grain of camphor, the moment it touches fire, becomes the fire itself; so it happens to the mind of the realized soul."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as / Like
कापुराचा Noun
Kapuracha
कापराचा
Of camphor
क्षण Noun
Kshan
पळ किंवा वेळ
Moment
अग्नी Noun
Agni
विस्तव
Fire
आपण Pronoun
Aapan
स्वतः
Self / Itself
तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
Similarly

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कापराचा तुकडा अग्नीला स्पर्श करताच स्वतः अग्नी बनतो, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाचे मन आत्मस्वरूपात विरघळून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'तन्मयतेचे' किंवा अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर उदाहरण देतात. कापूर जेव्हा अग्नीच्या संपर्कात येतो, तेव्हा तो जळून राख मागे ठेवत नाही, तर तो स्वतः अग्नीच होऊन जातो. तिथे कापूर आणि अग्नी असा भेद उरत नाही. त्याचप्रमाणे, जेव्हा एखाद्या साधकाची बुद्धी किंवा मन विषयांचा त्याग करून आत्मतत्वाचा अनुभव घेते, तेव्हा ते मन आपले स्वतंत्र अस्तित्व विसरून परमात्म्याशी एकरूप होते. ही अवस्था केवळ माहिती मिळवणे नसून, पूर्णपणे त्या सत्यात विलीन होणे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी त्यात 'एकरूप' होणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी जेव्हा अभ्यासात इतका मग्न होतो की त्याला आजूबाजूच्या जगाचा विसर पडतो, तेव्हाच त्याला त्या विषयाचे खरे ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाचे मन परमात्म्याशी कसे एकरूप होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 62

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निवारे । ते युक्ती पैं सोपारे । जाणणें आहे ॥ ६२ ॥

"Therefore, that easy technique by which action itself is used to renounce action must be understood."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By the means of action
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे किंवा त्याग करावा
Should be renounced
युक्ती Noun
Yuktī
कला किंवा युक्ती
Technique or skill
सोपारे Adjective
Sōpārē
सोपे
Easy

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्याच मदतीने कर्माचा त्याग कसा करावा, ही सोपी युक्ती समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मातून मुक्त होण्याचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे पूर्णपणे थांबवणे शक्य नाही, परंतु कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ही एक 'युक्ती' किंवा कला आहे. ज्याप्रमाणे शरीरात रुतलेला काटा काढण्यासाठी दुसऱ्या काट्याचा वापर केला जातो, त्याचप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच (निःस्वार्थ कर्माने) कर्माचे फळ किंवा आसक्ती सोडता येते. ही युक्ती समजली की मनुष्य संसारात राहूनही मुक्त राहू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता कुटुंबाप्रती सेवा म्हणून केल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातून मुक्त होण्याची सोपी युक्ती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा