🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, पंचमहाभूतांनी बनलेले हे भौतिक शरीर स्वभावतःच नश्वर आहे. काळाच्या ओघात त्याचा नाश होणे निश्चित आहे. परंतु, या शरीरामध्ये वास करणारा जो आत्मा आहे, तो कधीही नष्ट होत नाही. तो अनादी, अनंत आणि मोजता न येण्याजोगा (अप्रमेय) आहे. अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करताना महाराज सांगतात की, केवळ शरीराच्या नाशाचा विचार करून शोक करणे चुकीचे आहे, कारण आत्मा अमर आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची भीती वाटते किंवा आपण एखादी प्रिय वस्तू गमावतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की बाह्य रूप बदलले तरी मूळ तत्व (आत्मा) कायम असते. उदाहरण: जुने कपडे फाटले तरी आपण बदलतो, तसेच आत्मा शरीर बदलतो.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी नश्वर शरीर आणि अविनाशी आत्मा यातील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या १८ व्या श्लोकाचा भावार्थ स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, त्याचे ते कर्म 'अकर्म' (बंधमुक्त) होते. याउलट, जो मनुष्य बाह्यतः शांत बसलेला असतो पण मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ज्याला ही सूक्ष्म दृष्टी प्राप्त झाली आहे, तोच खरा योगी आणि आत्मज्ञानी होय.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा घरची कामे करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने केल्यास मनावर ताण येत नाही आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म भेद समजावून सांगत आहेत की खरा ज्ञानी कोण असतो.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला सांगतात की, फळाची आशा सोडून कर्म करणे हाच खरा संन्यास आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती कर्माच्या फळावरचा आपला अधिकार सोडून देते, तेव्हा त्या कर्माचे परिणाम (पाप किंवा पुण्य) त्याला चिकटत नाहीत. हेच आत्मज्ञानाचे आणि मुक्तीचे खरे लक्षण आहे. संन्यास म्हणजे कर्म सोडणे नव्हे, तर कर्मातील अहंकार आणि फळाची आसक्ती सोडणे होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम उत्तम कसे करेन' यावर लक्ष केंद्रित करणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या फळाचे बंधन कसे तोडावे आणि खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप काय आहे, हे स्पष्ट करत आहेत.