←
मंगळवार, 22 ऑक्टोबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 199

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसा सूर्य प्रकाशे जगती। परि तो अकर्ता॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bring the sense of being the doer; just as the sun illuminates the world, yet remains a non-doer."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कामे / कर्मे
Actions
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी करतो ही भावना
Sense of doership
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकाशित करतो
Illuminates
जगती Noun
Jagati
जगात
In the world
अकर्ता Noun
Akarta
काहीही न करणारा
Non-doer

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती करणाऱ्याला 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार येत नाही. जसा सूर्य जगाला प्रकाशित करतो, पण तो स्वतः काही करत नाही (अकर्ता असतो).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'अकर्ता' या संकल्पनेचा उलगडा करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर जगातील सर्व व्यवहार सुरू होतात, पण सूर्य स्वतःला त्या कर्मांचा मालक मानत नाही किंवा त्याला कर्माचा अभिमान नसतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करूनही त्या कर्मांच्या फळापासून आणि कर्तेपणाच्या अहंकारापासून अलिप्त असतो. ज्ञानी माणसाची कर्मे ही नैसर्गिक असतात, त्यात 'मी'पणा नसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने उत्तम खेळ केल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःच्या अहंकाराला न देता खेळाला द्यावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मात राहूनही कर्मापासून कसा अलिप्त असतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 79

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरिजे मनोधर्मे । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थासी ॥

"Therefore, perform appropriate actions with mental resolve, by which the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
कर्मे Noun
Karme
कर्तव्ये
Actions or duties
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
Should perform
मनोधर्मे Adverb
Manodharme
मनाच्या निष्ठेने
With mental resolve
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त व्हावे
To attain
पुरुषार्थासी Noun
Purusharthasi
जीवनाच्या ध्येयाला (मोक्षाला)
To the goal of life

💡 अर्थ

म्हणून आपली योग्य कर्तव्ये मनापासून करावीत, ज्यामुळे जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली आणि शास्त्राने सांगितलेली योग्य (विहित) कर्मे अत्यंत निष्ठेने आणि मनाच्या एकाग्रतेने केली पाहिजेत. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा निस्पृह कर्माचरणामुळेच मनुष्याला 'परम पुरुषार्थ' म्हणजेच मोक्ष किंवा आत्मज्ञान प्राप्त होते. हेच खऱ्या अर्थाने यशस्वी जीवनाचे गमक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेच्या निकालाचा विचार न करता, ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास केला तर त्यांना उत्तम यश आणि समाधान दोन्ही मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे फळ कसे मिळते हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 226

म्हणोनि तूं आतां । उचित हें पंडुसुता । आचरे पां निभ्रांता । स्वधर्मु हा ॥ २२६ ॥

म्हणोनि तू आता, उचित हे पंडुसुता। आचरे पा निभ्रांता, स्वधर्म हा॥

"Therefore, O son of Pandu, perform your rightful duty now, without any doubt."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
आचरे Verb
Achare
आचरण कर / पाळ
Perform / Practice
निभ्रांता Adverb
Nibhranta
निःशंकपणे / संशय न ठेवता
Without doubt
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता संशय सोडून तुझ्यासाठी जे योग्य आहे, त्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते श्रेयस्करही नाही. म्हणून, हे अर्जुना, तू कोणत्याही शंकेशिवाय तुझ्या वाट्याला आलेले विहित कर्म म्हणजेच तुझा स्वधर्म आचरणात आण. स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा आणि चित्तशुद्धीचा खरा मार्ग आहे. मनात कोणताही गोंधळ न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचा स्वधर्म म्हणजे अभ्यास करणे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता किंवा आळस न करता अभ्यास करणे म्हणजे 'निभ्रांतपणे स्वधर्म आचरणे' होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कोणत्याही शंकेशिवाय पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत, कारण कर्म करणे हे कर्म न करण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा