🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या स्वधर्मानुसार प्राप्त झालेली विहित कर्मे अत्यंत निष्ठेने आणि एकाग्र चित्ताने केली पाहिजेत. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट ते आपल्याला मोक्षाच्या (परम पुरुषार्थाच्या) मार्गावर घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाकडे आपले कर्तव्य म्हणून पहावे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा, दररोजचा अभ्यास मनापासून केल्यास यश नक्कीच मिळते.

परम पुरुषार्थ प्राप्त करण्यासाठी विहित कर्मांचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी आणि अभेद्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याला हानी पोहोचवू शकत नाही. शस्त्रे केवळ भौतिक शरीराला इजा करू शकतात, पण चैतन्यस्वरूप आत्म्याला स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी सर्व काही भस्म करण्याची शक्ती ठेवतो, पण तो आत्म्याला जाळू शकत नाही कारण आत्मा हा तेजाच्याही पलीकडचा आहे. पाणी कोणत्याही पदार्थाला विरघळवून त्याचे अस्तित्व संपवू शकते, पण आत्मा अभेद्य आहे. वारा ओलावा शोषून घेतो, पण आत्मा कधीही कोरडा पडत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा प्रकृतीच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा, शाश्वत आणि नित्य आहे.

जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा मृत्यूची भीती वाटते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले खरे स्वरूप (आत्मा) अमर आहे. उदाहरण: परीक्षेचा निकाल खराब लागला तरी खचून न जाता, 'मी या अपयशापेक्षा मोठा आहे' हा विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अविनाशी आणि शाश्वत स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप आणि देहाचे पालटणारे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एकाच शरीरात बालपण संपून तारुण्य येते आणि तारुण्य संपून वृद्धत्व येते, तरीही आतला 'मी' (आत्मा) बदलत नाही. त्याचप्रमाणे मृत्यू म्हणजे केवळ एका जुन्या देहातून दुसऱ्या नवीन देहात जाणे होय. ज्याला हे सत्य उमजते, तो ज्ञानी पुरुष मृत्यूच्या कल्पनेने डगमगत नाही किंवा मोह पावत नाही.

आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या शारीरिक बदलांना किंवा परिस्थितीतील बदलांना घाबरू नये. उदाहरणार्थ, जसे आपण जुने कपडे बदलून नवीन घालतो, तसेच जीवन पुढे सरकत असते हे लक्षात ठेवून शांत राहावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराच्या बदलत्या अवस्थांमधील फरक समजावून सांगत आहेत.