←
बुधवार, 19 जून 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 38

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥

म्हणोनि ज्ञानापरौते । पवित्र न दिसे आयिते । जेणे संशयाचेनि रिते । होइजे गा ॥ ३८ ॥

"Therefore, there is nothing as pure as knowledge, by which one becomes free from all doubts."

ज्ञानापरौते Noun
jnanaparoute
ज्ञानापेक्षा
than knowledge
पवित्र Adjective
pavitra
शुद्ध
pure
आयिते Adjective
ayite
सहज उपलब्ध
readily available
संशयाचेनि Noun
sanshayacheni
संशयाने
by doubt
रिते Adjective
rite
रिकामे किंवा मुक्त
empty or free

💡 अर्थ

या जगात ज्ञानासारखी दुसरी कोणतीही पवित्र गोष्ट नाही. या ज्ञानामुळेच मनुष्य सर्व संशयांपासून मुक्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, या संपूर्ण सृष्टीत ज्ञानासारखे शुद्ध आणि पवित्र दुसरे काहीही नाही. ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधार नष्ट होतो, त्याप्रमाणे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर मनातील अज्ञान आणि संशय पूर्णपणे नाहीसे होतात. जो साधक निष्काम कर्मयोगाने शुद्ध झाला आहे, त्याला हे ज्ञान कालांतराने स्वतःच्या अंतःकरणात प्राप्त होते. हे ज्ञान मिळवण्यासाठी बाह्य साधनांपेक्षा अंतःशुद्धी महत्त्वाची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामाचे पूर्ण ज्ञान घेतल्यास भीती आणि संशय दूर होतो. उदाहरणार्थ, नवीन तंत्रज्ञान शिकताना जर त्याचे सखोल ज्ञान घेतले, तर ते वापरताना मनात कोणतीही शंका राहत नाही आणि काम यशस्वी होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाची शुद्ध करण्याची शक्ती आणि त्याचे श्रेष्ठत्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 92

म्हणौनि कर्माचें लक्षण । ओळखावें विचक्षण । जें अकर्माचेंही प्रमाण । जाणावें लागे ॥ ९२ ॥

"Therefore, the nature of action must be discerned by the wise, and the standard of inaction must also be understood."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
लक्षण Noun
Lakshana
स्वरूप किंवा वैशिष्ट्य
Characteristic or nature
विचक्षण Adjective
Vichakshana
शहाणा किंवा बुद्धिमान
Wise or discerning
अकर्म Noun
Akarma
निष्काम अवस्था किंवा कर्मशून्यता
Inaction or selfless action
प्रमाण Noun
Pramana
मर्म किंवा यथार्थ ज्ञान
Standard or true essence
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should be known

💡 अर्थ

म्हणून शहाण्या माणसाने कर्माचे स्वरूप नीट ओळखावे आणि अकर्माचे मर्मही नीट जाणून घ्यावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गहनतेवर प्रकाश टाकतात. ते म्हणतात की, कर्म म्हणजे केवळ शारीरिक हालचाल नव्हे. कर्माचे स्वरूप अत्यंत सूक्ष्म आहे. एखादी गोष्ट करणे (कर्म), ती न करणे (अकर्म) आणि चुकीच्या पद्धतीने करणे (विकर्म) यातील फरक ओळखण्यासाठी बुद्धीची गरज असते. जो मनुष्य कर्माच्या मुळाशी असलेला हेतू आणि त्यातील फळाची आसक्ती ओळखतो, तोच खरा 'विचक्षण' किंवा ज्ञानी होय. कर्मात अकर्म पाहणे म्हणजे कार्य करत असतानाही कर्तेपणाचा अहंकार न ठेवणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक कामे करतो. पण ती कामे करताना आपला हेतू काय आहे, याचा विचार करणे म्हणजे कर्माचे लक्षण ओळखणे होय. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेत गुण मिळवण्यासाठी न करता, ज्ञान मिळवण्यासाठी करणे हा कर्माचा योग्य दृष्टिकोन आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माची गती गहन असल्याचे सांगत आहेत, त्याचेच स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 253

एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें बुद्धियोगु निकें । सांगेन तुज कौतुकें । अवधारीं पां ॥ २५३ ॥

"Therefore, Arjuna, listen! I shall explain this Buddhi-yoga to you with great delight; pay heed to it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
बुद्धियोगु Noun
Buddhiyogu
बुद्धियोग (कर्मयोग)
Yoga of Intellect
निकें Adverb
Nike
चांगले किंवा स्पष्ट
Clearly or Well
कौतुकें Adverb
Kautuke
आवडीने किंवा प्रेमाने
With delight or affection
अवधारीं Verb
Avadhari
लक्ष दे किंवा श्रवण कर
Pay attention

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, आता मी तुला हा बुद्धियोग (कर्मयोग) मोठ्या आवडीने सांगणार आहे, तो तू लक्ष देऊन ऐक.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या शब्दांचे वर्णन करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात की, आतापर्यंत मी तुला 'सांख्य' म्हणजे आत्मज्ञानाबद्दल सांगितले. आता तेच ज्ञान प्रत्यक्ष व्यवहारात कसे वापरावे, म्हणजेच 'बुद्धियोग' किंवा 'निष्काम कर्मयोग' काय आहे, हे मी तुला समजावून सांगणार आहे. हा विषय अत्यंत महत्त्वाचा आणि विलक्षण (कौतुकास्पद) असल्यामुळे तू तो पूर्ण एकाग्रतेने ऐकावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही काम करताना ते केवळ फळाच्या आशेने न करता, बुद्धी स्थिर ठेवून आणि आवडीने करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ मार्कांसाठी न करता, विषय समजून घेण्याच्या आनंदासाठी करावा.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे तात्विक स्वरूप (सांख्य) सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण आता अर्जुनाला ते ज्ञान आचरणात आणण्याचा मार्ग म्हणजेच बुद्धियोग सांगण्यास सुरुवात करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा