🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला स्वधर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जे कर्म आपल्या प्रकृतीला साजेसे आहे आणि जे करताना विनाकारण ओझे वाटत नाही, तेच आपले खरे कर्तव्य होय. जेव्हा माणूस आपल्या स्वभावानुसार विहित कर्म करतो, तेव्हा त्याला थकवा किंवा मानसिक ताण जाणवत नाही. असे सहज कर्म करणे म्हणजेच स्वधर्माचे पालन करणे होय, जे मोक्षप्राप्तीसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

दैनंदिन जीवनात, एखाद्या व्यक्तीने आपल्या अंगभूत कौशल्यानुसार आणि आवडीनुसार क्षेत्र निवडून काम केले, तर ते काम त्याला ओझे न वाटता आनंदाने पूर्ण करता येते. उदाहरणार्थ, शिक्षकाने मनापासून शिकवणे हा त्याचा स्वधर्म आहे.

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला त्याचे नैसर्गिक कर्तव्य (स्वधर्म) ओझे न मानता पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, केवळ कर्मे सोडणे म्हणजे संन्यास नव्हे. खरा कर्मयोगी तोच आहे जो आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) पार पाडत असतानाही 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार बाळगत नाही. कर्माच्या फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि कर्मात न अडकता जो आपले कर्तव्य करतो, तोच खऱ्या अर्थाने कर्मशून्यत्व प्राप्त करतो. अशा व्यक्तीला संसारात राहूनही कर्माचे बंधन लागत नाही.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना केवळ निकालाची चिंता न करता, आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करावा. यामुळे कर्माचे फळ (निकाल) चांगले मिळतेच, पण मनावरचा ताणही कमी होतो.

ज्ञानेश्वर महाराज कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहणाऱ्या खऱ्या कर्मयोग्याची व्याख्या स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले जे 'उचित कर्म' (योग्य कर्तव्य) आहे, ते कधीही टाळू नये. हे कर्म करताना ते केवळ ओझे म्हणून न करता 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि निष्ठेने करावे. तसेच ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्राने किंवा नियमांनी सांगितलेल्या योग्य पद्धतीनेच करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य अशा प्रकारे पार पाडतो, तेव्हाच आपल्याला 'परम धर्म' म्हणजे आध्यात्मिक उन्नती आणि ईश्वरी कृपा प्राप्त होते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म कौशल्याने आणि शुद्ध भावनेने करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे टाळण्यापेक्षा ती अधिक चांगल्या प्रकारे कशी होतील याकडे लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि नियोजित पद्धतीने (वेळापत्रकानुसार) करावा.

आपले कर्तव्य योग्य भावनेने केल्यास आध्यात्मिक पूर्णत्व कसे मिळते, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.