←
सोमवार, 06 मे 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 20

जेणे जेणे मार्गें। थोरु एकु निगे। तोचि लोकू मागे। अनुसरे॥

"Whichever path a great person treads, the common people follow in their footsteps."

जेणे Pronoun
jene
ज्या
by which
मार्गे Noun
marge
रस्त्याने किंवा मार्गाने
by the path
थोरु Adjective
thoru
श्रेष्ठ किंवा मोठी व्यक्ती
great or noble person
निगे Verb
nige
जातो किंवा निघतो
goes or proceeds
लोकू Noun
loku
लोक किंवा समाज
people or society
मागे Adverb
mage
पाठीमागून
behind or following
अनुसरे Verb
anusare
अनुकरण करतो
follows

💡 अर्थ

ज्या ज्या मार्गाने एखादी मोठी किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती जाते, त्याच मार्गाचे सामान्य लोक अनुसरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक वर्तणुकीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ मानले जातात, त्यांचे आचरण हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य माणसे स्वतःचा वेगळा मार्ग शोधण्यापेक्षा, महापुरुषांनी घालून दिलेल्या पावलावर पाऊल ठेवून चालणे पसंत करतात. म्हणून, श्रेष्ठ व्यक्तींनी आपले आचरण अत्यंत शुद्ध आणि जबाबदार ठेवणे आवश्यक आहे, कारण त्यांच्या कृतीचा प्रभाव संपूर्ण समाजावर पडतो. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी कर्माचे आचरण का करावे, याचे स्पष्टीकरण देताना ज्ञानेश्वर महाराज हा दाखला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 197

जेथें हे विषय विसरले । इंद्रियें आपणपें विसरलीं । तेथें मनही हारपलें । आपणया आपण ॥

"Where these objects are forgotten, the senses forget their own nature, and there the mind too is lost within itself."

विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे उपभोग्य पदार्थ
Sensory objects
विसरले Verb
Visarale
विसर पडला
Forgotten
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
हारपलें Verb
Harapale
हरवून गेले किंवा विलीन झाले
Lost or merged
आपणया Pronoun
Aapanaya
स्वतःमध्ये
In oneself

💡 अर्थ

जेव्हा आत्मज्ञानाची प्राप्ती होते, तेव्हा बाह्य जगातील विषयांचा विसर पडतो, इंद्रिये स्वतःचे अस्तित्व विसरतात आणि मन सुद्धा स्वतःमध्येच (आत्मस्वरूपात) हरवून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा एखादा साधक आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीत पोहोचतो, तेव्हा त्याला बाह्य जगातील शब्दादी विषयांचे भान राहत नाही. त्याची इंद्रिये जी एरवी बाह्य सुखांकडे धावत असतात, ती अंतर्मुख होऊन आपले वेगळेपण विसरतात. शेवटी, ज्या मनामुळे संकल्प-विकल्प निर्माण होतात, ते मन देखील आत्मस्वरूपात विलीन होते. ही अवस्था म्हणजे द्वैताचा नाश आणि केवळ अद्वैत आनंदाचा अनुभव होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कामात पूर्णपणे एकाग्र होतो, तेव्हा आपल्याला आजूबाजूच्या गोंगाटाचा किंवा तहान-भुकेचा विसर पडतो. हीच एकाग्रता जर आपण ध्यानामध्ये लावली, तर मानसिक ताण कमी होऊन खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मसाक्षात्कार झालेल्या व्यक्तीची स्थिती कशी असते, जिथे मन आणि इंद्रिये आत्मस्वरूपात विलीन होतात, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 60

जैसा नावाचां वेगें । चालतसे असंगें । तो थडियेचेनि लागें । धांवत दिसे ॥

"As by the speed of the boat, one who moves detachedly, appears to be running along the shore."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
नावाचां Noun
Navacha
नावेच्या
Of the boat
वेगें Noun
Vege
वेगाने
With speed
असंगें Adjective
Asange
अलिप्तपणे
Detachedly
थडियेचेनि Noun
Thadiyecheni
काठावरील
On the shore
धांवत Verb
Dhavat
धावताना
Running
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे नावेतून प्रवास करणारा माणूस स्वतः स्थिर असूनही, नावेच्या वेगामुळे त्याला काठावरील स्थिर वस्तू धावत आहेत असे वाटते, तसेच अज्ञानी माणसाला कर्माचे स्वरूप वाटते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातील अकर्म समजून सांगण्यासाठी एक सुंदर दृष्टांत देतात. जेव्हा एखादा मनुष्य नावेमध्ये बसून प्रवास करतो, तेव्हा तो स्वतः हालचाल करत नसतो, तो स्थिर असतो. परंतु नावेच्या गतीमुळे त्याला असे वाटते की काठावरील झाडे किंवा डोंगर वेगाने मागे धावत आहेत. त्याचप्रमाणे, जो ज्ञानी पुरुष असतो, त्याला हे समजते की शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी ही नावेप्रमाणे कर्मे करत आहेत, परंतु आपला आत्मा (स्वयं) हा त्या कर्मांपासून अलिप्त आणि स्थिर आहे. अज्ञानी माणसाला मात्र आत्म्यावर कर्माचा आरोप झाल्यासारखा वाटतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा रेल्वेने प्रवास करतो, तेव्हा आपल्याला बाहेरची झाडे धावताना दिसतात, पण प्रत्यक्षात आपण आणि रेल्वे पुढे जात असतो. यावरून हे शिकावे की बाह्य परिस्थिती कितीही बदलली तरी आपले मन स्थिर ठेवणे शक्य आहे.

📌 संदर्भ

कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म यातील सूक्ष्म फरक स्पष्ट करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज नावेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा