←
बुधवार, 23 जानेवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 164

म्हणौनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडीं वेगीं || १६४ ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस; परंतु फळाची इच्छा मात्र त्वरित सोडून दे.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake this action; but quickly discard the desire for its fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस / सोडू नकोस
Do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा / आसक्ती
Desire / Attachment
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly
सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे
Give up
परि Conjunction
Pari
परंतु
But

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस, पण ते काम करताना फळाची अपेक्षा मात्र सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे आणि ते टाळता येत नाही. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. कर्माचे बंधन तेव्हाच निर्माण होते जेव्हा आपण ते फळाच्या आशेने करतो. म्हणून कर्माचा त्याग न करता, त्या कर्माच्या फळाची आसक्ती (वासना) त्वरित सोडली पाहिजे. यामुळे कर्म करूनही माणूस संसाराच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या खेळाडूने मैदानावर खेळताना 'मी जिंकणार की हारणार' या विचारापेक्षा 'मी माझा सर्वोत्तम खेळ कसा खेळू शकेन' यावर लक्ष केंद्रित करणे, म्हणजे फळाची वासना सोडणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व आणि फळाच्या आसक्तीचा त्याग याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 8

तरी हे राज्य निष्कंटक। आणि सकळ संपत्तीचे पीक। कीं देवाधिपतीचें कौतुक। पाविजे जरी॥

"Even if I gain an unrivaled and prosperous kingdom on earth or lordship over the gods, it will not drive away this grief."

निष्कंटक Adjective
Nishkantaka
अडथळ्याविना
Without obstacles
संपत्ती Noun
Sampatti
धन-दौलत
Wealth
कौतुक Noun
Kautuka
वैभव किंवा आश्चर्य
Glory or Wonder
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होणे
To attain
देवाधिपती Noun
Devadipati
देवांचा राजा
Lord of gods
सकळ Adjective
Sakala
सर्व
All

💡 अर्थ

जरी मला पृथ्वीवरचे बिनविरोध राज्य आणि सर्व संपत्ती मिळाली, किंवा देवांचे इंद्रपद प्राप्त झाले, तरी माझे दुःख दूर होणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाची मनस्थिती वर्णन करतात. अर्जुन म्हणतो की, केवळ बाह्य जगातील सत्ता किंवा संपत्ती मिळवून मनातील खोलवर असलेला शोक आणि मोह दूर होऊ शकत नाही. जोपर्यंत आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही, तोपर्यंत इंद्रियांना सुकवून टाकणारे हे दुःख कोणत्याही भौतिक सुखाने शांत होणार नाही. हे तत्त्वज्ञान सांगते की खरी शांती ही आंतरिक असते, बाह्य वस्तूंमध्ये नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ पैशाने किंवा वस्तूने सुख शोधण्यापेक्षा मनाची शांती महत्त्वाची आहे हे यातून शिकावे. उदाहरण: एखाद्या मोठ्या पदावर काम करणाऱ्या व्यक्तीला जर मानसिक समाधान नसेल, तर त्याला त्या पदाचा आनंद घेता येत नाही.

📌 संदर्भ

अर्जुनाने श्रीकृष्णाला आपली मानसिक अवस्था सांगताना म्हटले आहे की भौतिक सुखे त्याच्या दुःखावर उपाय नाहीत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 185

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले । हें संशयाचें रान माजले । तें ज्ञानशस्त्रें उपडिलें । टाकि पां वेगीं ॥ १८५ ॥

"Therefore, this forest of doubt that has grown out of ignorance, uproot it quickly with the weapon of knowledge."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajnānāpāsoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयाचें Noun
Saṁśayācēṁ
संशयाचे
Of doubt
रान Noun
Rāna
जंगल / वन
Forest
माजले Verb
Mājalē
पसरलेले / वाढलेले
Grown or spread
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jñānaśastrēṁ
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
उपडिलें Verb
Upaḍilēṁ
उपटून टाकणे
To uproot
वेगीं Adverb
Vēgīṁ
त्वरेने / लवकर
Quickly

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे निर्माण झालेले हे संशयाचे रान तू ज्ञानाच्या तलवारीने मुळासकट उपटून टाक.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या मनात निर्माण होणारे संशय हे केवळ अज्ञानाचे अपत्य आहेत. हे संशय एखाद्या दाट आणि गुंतागुंतीच्या रानासारखे (जंगलासारखे) असतात, जे माणसाला सत्याचा प्रकाश पाहू देत नाहीत. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत माणूस ध्येयापासून विचलित होतो. या संशयाचा नाश करण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हेच एकमेव प्रभावी शस्त्र आहे. ज्ञानाचा प्रकाश पडताच संशयाचे अंधारमय रान नष्ट होते, म्हणून साधकाने विलंब न करता ज्ञानाचा आश्रय घ्यावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाबद्दल किंवा निर्णयाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवावे. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, प्रकाशाच्या (ज्ञानाच्या) मदतीने तो साप नसून दोरी आहे हे जाणून घेतल्यास भीती (संशय) नष्ट होते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या माध्यमातून) अर्जुनाला त्याच्या मनातील संभ्रम ज्ञानाच्या सामर्थ्याने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा