←
शुक्रवार, 14 डिसेंबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 377

म्हणोनि तो निरिच्छु । सर्वत्र पूर्णकाम साचू । जैसा न भरितांही सिंधु । अक्षोभितु ॥ ३७७ ॥

"Therefore, he is desireless, truly fulfilled in all respects; just as the ocean is unperturbed even without being filled."

निरिच्छु Adjective
Niricchu
कोणतीही इच्छा नसलेला
Desireless
पूर्णकाम Adjective
Purnakam
ज्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत असा
One whose desires are fulfilled
सिंधु Noun
Sindhu
समुद्र
Ocean
अक्षोभितु Adjective
Akshobhitu
शांत किंवा विचलित न होणारा
Unperturbed or calm
साचू Adverb
Sachu
खरोखर किंवा सत्य
Truly or in reality

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे समुद्र न भरताही आपल्या जागी शांत आणि पूर्ण असतो, त्याप्रमाणे तो ज्ञानी पुरुष कोणत्याही इच्छेशिवाय सर्वार्थाने समाधानी असतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा) मानसिक अवस्थेचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे समुद्रात नद्या येऊन मिळाल्या तरी तो आपली मर्यादा ओलांडत नाही आणि नद्या नाही मिळाल्या तरी तो आटत नाही, तो सदैव स्वतःमध्येच पूर्ण असतो. त्याचप्रमाणे, ज्याच्या सर्व वासना मावळल्या आहेत, असा पुरुष बाह्य विषयांच्या प्राप्तीने हुरळून जात नाही किंवा त्यांच्या अभावाने दुःखी होत नाही. तो 'पूर्णकाम' असतो, कारण त्याचे सुख बाह्य जगावर अवलंबून नसून ते त्याच्या अंतरात्म्यात असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अपेक्षित गोष्ट मिळत नाही, तेव्हा चिडचिड न करता समुद्रासारखे शांत राहणे आणि आपल्याकडे जे आहे त्यात समाधान मानणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना समुद्राचे उदाहरण देऊन त्याचे मानसिक स्थैर्य स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 232

जेथ हे विषय विसरले । आणि इंद्रियें हीं निवांत जाहलीं । तेथ आत्मसुख उघडले । अर्जुना गा ॥

"Where these objects are forgotten and the senses have become quiet, there the bliss of the self is revealed, O Arjuna."

विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग किंवा बाह्य वस्तू
Sensory objects
विसरले Verb
Visarale
विसर पडला किंवा सुटले
Forgotten or detached
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये (डोळे, कान इ.)
Senses
निवांत Adjective
Nivanta
अत्यंत शांत किंवा स्थिर
Tranquil or quiet
आत्मसुख Noun
Atmasukha
स्वतःच्या आत्म्याचा आनंद
Bliss of the self
उघडले Verb
Ughadale
प्रकट झाले किंवा अनुभवास आले
Revealed or opened

💡 अर्थ

जेव्हा माणसाला बाह्य विषयांचा विसर पडतो आणि त्याची इंद्रिये पूर्णपणे शांत होतात, तेव्हा त्याला स्वतःच्या आत्म्याचे सुख प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधक बाह्य जगातील उपभोग्य वस्तूंच्या (विषयांच्या) मोहातून मुक्त होतो आणि त्याची ज्ञानेंद्रिये चंचल न राहता अंतर्मुख होऊन शांत होतात, तेव्हा त्याला बाह्य सुखाची गरज उरत नाही. अशा शांत चित्तात आत्मस्वरूपाचा आनंद आपोआप प्रकट होतो. हे सुख शाश्वत आणि स्वतःच्या आतच असते, हे अर्जुनाला ज्ञानेश्वर माउली पटवून देत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मनःशांती मिळवण्यासाठी आपण काही काळ मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर गोंधळापासून दूर राहून शांत बसले पाहिजे. उदाहरणार्थ, रोज १० मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्यास मनातील विचार कमी होतात आणि आपल्याला प्रसन्न वाटते.

📌 संदर्भ

इंद्रियांवर ताबा मिळवलेल्या आणि बुद्धी स्थिर झालेल्या व्यक्तीला आत्मसुखाचा अनुभव कसा येतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 227

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । तेथ विवेकें सप्रेम । वर्तत जावें ॥ २२७ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action, ensuring it does not lead to unrighteousness; act therein with discernment and love."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
Action / Duty
अधर्म Noun
Adharma
पाप / अयोग्य वर्तन
Unrighteousness
विवेकें Adverb
Viveke
विचारपूर्वक / सारासार विचाराने
With discernment
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमाने / आवडीने
With love / devotion
वर्तत Verb
Vartata
वागणे / आचरण करणे
Behaving / Acting

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे केल्याने पाप लागत नाही, ते काम विचारपूर्वक आणि आनंदाने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (उचित कर्म) पार पाडले पाहिजे. कर्म करताना ते केवळ ओझे म्हणून न करता, त्यामागील शास्त्रशुद्ध विचार (विवेक) आणि ईश्वराप्रती किंवा कर्तव्याप्रती असलेले प्रेम (सप्रेम) ठेवून करावे. ज्या कर्मामुळे अधर्म घडतो किंवा समाजाचे अहित होते, ते टाळावे. विवेकाचा वापर करून योग्य आणि अयोग्य यातील फरक ओळखून कर्माचे आचरण करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना, उदा. अभ्यास करताना, ते केवळ परीक्षेसाठी न करता 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने आणि आवडीने करावे. चुकीच्या मार्गाने यश मिळवण्याचा प्रयत्न टाळावा.

📌 संदर्भ

साधकाने संसारात राहून आपली कर्तव्ये कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा