🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या आणि मराठी भाषेच्या सौंदर्याचे वर्णन करत आहेत. 'अभिनव वाग्विलास' म्हणजे शब्दांचा असा वापर जो अत्यंत नवीन आणि मोहक आहे. 'चातुर्याचा सौरस' म्हणजे यात केवळ कोरडे ज्ञान नसून बुद्धिमत्तेचा गोडवा किंवा रस आहे. 'प्रमेयाचा सुवास' म्हणजे आध्यात्मिक सिद्धांतांचा सुगंध या ग्रंथातून सर्वत्र पसरत आहे. थोडक्यात, हा ग्रंथ बुद्धीला आणि मनाला आनंद देणारा ज्ञानाचा स्रोत आहे.

आपण जेव्हा कोणतेही काम करतो, तेव्हा त्यात केवळ कौशल्य नसावे, तर त्यात नाविन्य आणि गोडवा असावा. उदाहरणार्थ, संवाद साधताना केवळ माहिती न देता ती समोरच्याला पटेल अशा गोड भाषेत सांगावी.

संत ज्ञानेश्वर महाराज ग्रंथाच्या सुरुवातीला आध्यात्मिक ज्ञानाच्या आणि भाषेच्या समृद्धीचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्मा हा अविनाशी आहे आणि शरीर हे नश्वर आहे. अर्जुनाचा मोह हा केवळ देहबुद्धीमुळे निर्माण झाला आहे. महाराज म्हणतात की, 'मी मारणारा आणि हे मरणारे' हा विचारच चुकीचा आहे कारण हा केवळ शरीराचा संबंध आहे. तू या भ्रमात अडकू नकोस आणि स्वतःची फसवणूक करून घेऊ नकोस. देहाच्या पलीकडे असलेल्या आत्मतत्त्वाचा विचार कर.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या भौतिक वस्तूच्या किंवा व्यक्तीच्या विरहाने दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की शरीर आणि भौतिक गोष्टी तात्पुरत्या आहेत. ही जाणीव आपल्याला मानसिक स्थिरता देते.

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे अर्जुनाला शारीरिक आसक्तीच्या पलीकडे जाऊन शाश्वत सत्य ओळखण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचा गाभा समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. ते कर्म केवळ एक ओझे किंवा सक्ती म्हणून न करता, अत्यंत प्रेमाने आणि निष्ठेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य निस्वार्थ भावनेने आणि ईश्वराप्रती प्रेमाने करतो, तेव्हा तेच कर्म बंधनाचे कारण न ठरता आपल्याला 'परम पुरुषार्था'कडे म्हणजेच मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील फळाची आसक्ती सोडून ते आनंदाने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे (जसे की अभ्यास किंवा नोकरी) कंटाळा न करता आनंदाने केली पाहिजेत. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास हा केवळ गुणांसाठी न करता, विषयावरील प्रेमापोटी केला तर त्याला ज्ञान आणि यश दोन्ही सहज प्राप्त होतात.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्तव्याचे पालन प्रेमाने करण्याचा सल्ला देतात.