←
मंगळवार, 07 ऑगस्ट 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 45

तरी तूं आतां अर्जुना । सांडीं हे वासना । न धरीं या अनुष्ठाना । फळहेतूसी ॥

"Therefore, O Arjuna, now discard this desire; do not perform these duties with an eye on the fruit."

सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे किंवा त्याग कर
Abandon or discard
वासना Noun
Vasana
फळाची इच्छा किंवा आसक्ती
Desire or attachment to results
अनुष्ठाना Noun
Anushthana
धार्मिक आचरण किंवा कर्म
Performance of a ritual or duty
फळहेतूसी Adverb
Phalahetusi
फळाच्या उद्देशाने
With the motive of reward
धरीं Verb
Dhari
धरणे किंवा मनात ठेवणे
To hold or keep in mind

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता ही फळाची इच्छा सोडून दे आणि कोणत्याही कर्माचे फळ मिळावे या हेतूने ते कर्म किंवा अनुष्ठान करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, मानवी दुःखाचे मूळ कर्मात नसून कर्माच्या फळाविषयी असलेल्या 'वासनेत' (इच्छेत) आहे. वेदांमध्ये अनेक सकाम कर्मे सांगितली आहेत, परंतु आत्मोन्नतीसाठी माणसाने फळाची आशा सोडून कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा धरतो, तेव्हा आपण कर्माच्या बंधनात अडकतो. म्हणून, केवळ ईश्वराची सेवा किंवा आपले कर्तव्य या भावनेने कर्म करावे, असा हा मोलाचा सल्ला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मला किती पगार मिळेल?' किंवा 'माझा पहिला नंबर येईल का?' या चिंतेत राहण्यापेक्षा, आपले काम पूर्ण निष्ठेने आणि आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ बक्षीस जिंकण्यासाठी न खेळता, खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करण्याचा (निष्काम कर्मयोग) उपदेश करत आहेत, त्याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 232

जेथ हे विषय विसरले । आणि इंद्रियें हीं निवांत जाहलीं । तेथ आत्मसुख उघडले । अर्जुना गा ॥

"Where these objects are forgotten and the senses have become quiet, there the bliss of the self is revealed, O Arjuna."

विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग किंवा बाह्य वस्तू
Sensory objects
विसरले Verb
Visarale
विसर पडला किंवा सुटले
Forgotten or detached
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये (डोळे, कान इ.)
Senses
निवांत Adjective
Nivanta
अत्यंत शांत किंवा स्थिर
Tranquil or quiet
आत्मसुख Noun
Atmasukha
स्वतःच्या आत्म्याचा आनंद
Bliss of the self
उघडले Verb
Ughadale
प्रकट झाले किंवा अनुभवास आले
Revealed or opened

💡 अर्थ

जेव्हा माणसाला बाह्य विषयांचा विसर पडतो आणि त्याची इंद्रिये पूर्णपणे शांत होतात, तेव्हा त्याला स्वतःच्या आत्म्याचे सुख प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधक बाह्य जगातील उपभोग्य वस्तूंच्या (विषयांच्या) मोहातून मुक्त होतो आणि त्याची ज्ञानेंद्रिये चंचल न राहता अंतर्मुख होऊन शांत होतात, तेव्हा त्याला बाह्य सुखाची गरज उरत नाही. अशा शांत चित्तात आत्मस्वरूपाचा आनंद आपोआप प्रकट होतो. हे सुख शाश्वत आणि स्वतःच्या आतच असते, हे अर्जुनाला ज्ञानेश्वर माउली पटवून देत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मनःशांती मिळवण्यासाठी आपण काही काळ मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर गोंधळापासून दूर राहून शांत बसले पाहिजे. उदाहरणार्थ, रोज १० मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्यास मनातील विचार कमी होतात आणि आपल्याला प्रसन्न वाटते.

📌 संदर्भ

इंद्रियांवर ताबा मिळवलेल्या आणि बुद्धी स्थिर झालेल्या व्यक्तीला आत्मसुखाचा अनुभव कसा येतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 43

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि जेणें पाविजे स्वधर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । सांडूनियां ॥

म्हणून जे उचित कर्म आहे आणि ज्याने स्वधर्माची प्राप्ती होते, तेच तू मनाचे संकल्प-विकल्प सोडून कर.

"Therefore, perform the appropriate action and that which fulfills your duty, by abandoning the tendencies of the mind."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचे संकल्प-विकल्प / मानसिक ओढ
Mental tendencies / whims
सांडूनियां Verb
Sanduniya
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Giving up
पाविजे Verb
Pavije
मिळते / प्राप्त होते
Attained / Fulfilled

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि ज्याने आपला धर्म पाळला जातो, तेच काम मनाचे विचार बाजूला ठेवून तू कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे शास्त्रशुद्ध आणि परिस्थितीनुसार 'उचित' आहे. 'स्वधर्म' म्हणजे आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे. जेव्हा आपण एखादे काम करतो, तेव्हा मनात अनेक शंका, भीती किंवा फळाची आशा (मनोधर्म) असते. हे सर्व मानसिक अडथळे बाजूला सारून, केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा कर्मयोग आहे. अर्जुनाने युद्धाच्या वेळी मनात येणारे मोह सोडून आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडावे, असा हा उपदेश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'निकाल काय लागेल' या विचाराचा (मनोधर्म) त्याग करून, केवळ 'अभ्यास करणे' या आपल्या कर्तव्यावर (स्वधर्म) लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे अर्जुनाला मनातील मोह सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा