←
सोमवार, 06 ऑगस्ट 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 271

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें । इंद्रियें दमनूनि असावें । मग आत्मसुखाचें पावावें । साम्राज्य सहजें ॥ २७१ ॥

"Therefore, O Arjuna, know this; one should keep the senses subdued; then one shall easily attain the empire of self-bliss."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जाणावें Verb
Janave
जाणून घ्यावे / लक्षात घ्यावे
Should know / understand
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
दमनूनि Verb
Damunni
संयमित करून / जिंकून
By subduing / controlling
आत्मसुखाचें Noun
Atmasukhache
स्वतःच्या स्वरूपातील आनंदाचे
Of the bliss of the self
साम्राज्य Noun
Samrajya
अधिराज्य / मोठे राज्य
Empire / Sovereignty
सहजें Adverb
Sahaje
सहजपणे / विनासायास
Easily / Naturally

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की इंद्रियांवर ताबा मिळवावा. असे केल्यावर तुला आत्मसुखाचे साम्राज्य सहज प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो साधक आपल्या चंचल इंद्रियांना विषयांपासून परावृत्त करून बुद्धीच्या जोरावर आवरतो, त्यालाच अंतरातील शाश्वत आनंदाचा अनुभव येतो. हे आत्मसुख मिळवण्यासाठी बाह्य जगातील मोहाचा त्याग करून अंतर्मुख होणे आवश्यक आहे. जेव्हा इंद्रिये संयमित होतात, तेव्हा साधकाला आत्मिक शांतीचे एक अफाट साम्राज्य प्राप्त होते, ज्यासाठी वेगळ्या कष्टांची गरज उरत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अभ्यासाऐवजी मोबाईल बघण्याची किंवा जंक फूड खाण्याची तीव्र इच्छा होते, तेव्हा स्वतःच्या मनावर ताबा मिळवणे म्हणजे इंद्रिय दमन होय. उदा. परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियाचा वापर टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित केल्यास यश सहज मिळते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना इंद्रिय संयमाचे फळ आणि त्याचे महत्त्व अर्जुनाला विशद करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 49

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ४९ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear divided."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास मार्ग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
Yoga of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
अज्ञानासी Noun
Ajnanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
विभागु Noun
Vibhagu
भेद किंवा विभाग
Division or distinction
भिन्नु Adjective
Bhinnu
वेगळा
Different

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत, पण अज्ञानी लोकांना ते वेगवेगळे वाटतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (ज्ञानाचा मार्ग) आणि कर्मयोग (निष्काम कर्माचा मार्ग) हे मुळात एकच आहेत. ज्याप्रमाणे एकाच शरीराचे दोन अवयव वेगळे दिसले तरी ते एकाच जीवाला आधार देतात, तसेच हे दोन्ही मार्ग एकाच मोक्षप्राप्तीकडे नेतात. केवळ ज्यांच्याकडे आत्मज्ञानाचा अभाव आहे, त्यांनाच या दोन मार्गांमध्ये भेद किंवा फरक जाणवतो. ज्ञानी व्यक्तीला या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच असल्याचे उमजते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात काम आणि भक्ती यांना वेगळे समजू नका. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी मनापासून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता अभ्यास करत असेल, तर तो अभ्यासच त्याचा 'योग' आणि 'संन्यास' दोन्ही ठरतो.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांच्यातील तात्विक एकत्व स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 270

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही कीजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । लोकांतरीं ॥ २७० ॥

"Therefore, whatever a capable person does, the same is done by others; and that alone is accepted as a standard in the world."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthē̃
श्रेष्ठ किंवा समर्थ व्यक्तीने
By the capable or great person
कीजे Verb
Kījē
करावे किंवा केले जाते
Is done
इतरींही Pronoun
Itarī̃hī
इतर लोकांनी सुद्धा
By others also
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
लोकांतरीं Noun
Lōkāntarī̃
जगामध्ये
In the world

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे काही करतात, त्याचेच अनुकरण इतर लोकही करतात. श्रेष्ठ लोक ज्या गोष्टीला प्रमाण मानतात, त्याचेच पालन सर्व जग करते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे एक अत्यंत महत्त्वाचे तत्त्व मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा अधिकारसंपन्न लोक असतात, त्यांच्या कृतीकडे सामान्य जनता एक आदर्श म्हणून पाहते. जर श्रेष्ठ व्यक्तीने कर्माचा त्याग केला किंवा चुकीचे आचरण केले, तर समाज भरकटू शकतो. म्हणून, लोकसंग्रहासाठी (समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी) ज्ञानी पुरुषाने स्वतः निष्काम भावनेने कर्म करून एक आदर्श घालून दिला पाहिजे. श्रेष्ठ पुरुषाचे वागणे हेच जगासाठी शास्त्र किंवा प्रमाण ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठे लोक किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्त पाळत असतील, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, जर वडिलांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मूलही तेच शिकते. आपल्या कृतीतून आदर्श निर्माण करणे हाच या ओवीचा संदेश आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला दिशा देण्यासाठी कर्म का करावे, याचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा