←
मंगळवार, 10 जुलै 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 43

जेथ अर्जुना हे बुद्धी। सर्वथा न पाविजे सिद्धी। जेथ विषयांचीच वृद्धी। मानिजे थोर॥

"Where, O Arjuna, this intellect never reaches perfection; where only the growth of sensual objects is considered great."

जेथ Adverb
Jetha
ज्या ठिकाणी
Where
बुद्धी Noun
Buddhi
समज किंवा निश्चय
Intellect
सिद्धी Noun
Siddhi
यश किंवा प्राप्ती
Attainment or Success
विषयांची Noun
Vishayanchi
इंद्रिय भोगांची
Of sensual pleasures
वृद्धी Noun
Vruddhi
वाढ
Increase or Growth
थोर Adjective
Thora
मोठे किंवा श्रेष्ठ
Great or Superior

💡 अर्थ

हे अर्जुन, जहाँ केवल इंद्रिय भोगों की वृद्धि को ही महान माना जाता है, वहाँ यह स्थिर बुद्धि कभी सफलता प्राप्त नहीं करती।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या लोकांचे चित्त केवळ ऐहिक सुखांमध्ये आणि विषयांच्या उपभोगामध्ये गुंतलेले असते, त्यांना आत्मज्ञानासाठी आवश्यक असलेली स्थिर बुद्धी (व्यवसायात्मिका बुद्धी) कधीच प्राप्त होऊ शकत नाही. असे लोक केवळ वासनांच्या वाढीलाच जीवनाचे यश समजतात. ज्या मनात सतत भोगांचे विचार चालतात, तिथे ईश्वराप्रती असलेली एकाग्रता टिकू शकत नाही. मोक्षप्राप्तीसाठी मनाचा संयम आणि विषयांवरील आसक्ती सोडणे आवश्यक असते, जे अशा विचलित लोकांकडे नसते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा बाह्य चैनीच्या वस्तूंमध्येच सुख शोधत राहिलो, तर आपल्याला अभ्यासात किंवा महत्त्वाच्या कामात एकाग्रता साधता येणार नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात जर मन खेळांकडेच ओढ घेत असेल, तर अभ्यासाची 'सिद्धी' मिळणार नाही.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे अशा लोकांच्या मानसिकतेचे वर्णन करत आहेत जे केवळ भौतिक सुखांच्या मागे धावतात आणि त्यामुळे त्यांची बुद्धी स्थिर का राहत नाही हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 50

जेथें मनाचें धांवणें खुंटलें । जेथें बुद्धीचें पाऊल सांडलें । जेथें अहंकाराचें रूप हारपलें । तेंचि रूप माझें ॥

"Where the mind's wandering stops, where the intellect's step is lost, where the form of ego vanishes, that is My form."

मनाचें Noun
Manache
मनाचे
of the mind
धांवणें Noun
Dhavane
भटकणे किंवा धावणे
wandering or running
खुंटलें Verb
Khuntale
थांबले किंवा खुंटले
stopped or ceased
बुद्धीचें Noun
Buddhiche
बुद्धीचे
of the intellect
हारपलें Verb
Harapale
हरवले किंवा नाहीसे झाले
lost or vanished
अहंकाराचें Noun
Ahankarache
अहंकाराचे (मी पणाचे)
of the ego

💡 अर्थ

जहाँ मन का भटकना रुक जाता है, जहाँ बुद्धि की गति समाप्त हो जाती है और जहाँ अहंकार मिट जाता है, वही मेरा वास्तविक स्वरूप है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाचे किंवा ईश्वराच्या खऱ्या रूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करतात. ते सांगतात की, जोपर्यंत मन विषयांच्या मागे धावत आहे, तोपर्यंत ईश्वराची प्राप्ती होत नाही. जेव्हा योगाभ्यासाने किंवा भक्तीने मन स्थिर होते, बुद्धीचे तर्क-वितर्क थांबतात आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे जेव्हा मनुष्याचा अहंकार गळून पडतो, तेव्हाच त्याला परमात्म्याचा अनुभव येतो. ही अवस्था शब्दांच्या पलीकडची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप राग येतो किंवा आपण खूप गर्विष्ठ होतो, तेव्हा आपण या ओवीची आठवण ठेवून आपला अहंकार कमी करण्याचा प्रयत्न करावा. शांत राहिल्याने आपल्याला योग्य निर्णय घेता येतात.

📌 संदर्भ

या ओवीत श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून) अशा स्थितीचे वर्णन करत आहेत जिथे जीवात्मा परमात्म्यात विलीन होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 39

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥

तरी श्रद्धाळू जो होय । आणि तत्परताही आहे । ज्यासी इंद्रियजयाचा सोय । साधिली असे ॥

"The man of faith, the devoted, the master of his senses, obtains knowledge; and having obtained knowledge, he promptly attains supreme peace."

श्रद्धाळू Noun
Shraddhalu
श्रद्धा असलेला
Faithful
तत्परता Noun
Tatparata
कामात मग्न असणे किंवा चिकाटी
Diligence or Eagerness
इंद्रियजयाचा Noun
Indriyajayacha
इंद्रियांवर विजय मिळवण्याचा
Mastery over senses
सोय Noun
Soy
पद्धत किंवा मार्ग
Method or Way
साधिली Verb
Sadhili
साध्य केली किंवा मिळवली
Achieved

💡 अर्थ

जो श्रद्धावान है, तत्पर है और जिसने अपनी इंद्रियों पर विजय प्राप्त कर ली है, वही ज्ञान प्राप्त करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, केवळ बुद्धी असून आत्मज्ञान मिळत नाही. त्यासाठी तीन महत्त्वाच्या अटी आहेत: पहिली म्हणजे 'श्रद्धा' - गुरू आणि शास्त्रांच्या शब्दांवर अढळ विश्वास. दुसरी म्हणजे 'तत्परता' - ज्ञान मिळवण्यासाठी लागणारी चिकाटी आणि उत्साह. तिसरी म्हणजे 'इंद्रियसंयम' - विषयांकडे धावणाऱ्या मनाला आणि इंद्रियांना रोखण्याची शक्ती. जेव्हा हे तीन गुण एकत्र येतात, तेव्हाच साधकाला ब्रह्मज्ञान प्राप्त होते आणि त्या ज्ञानाच्या प्रकाशात त्याला शाश्वत शांती मिळते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपल्याला एखादी कला किंवा विद्या आत्मसात करायची असेल, तर शिक्षकावर श्रद्धा हवी, रोज सराव करण्याची तत्परता हवी आणि मोबाईलसारख्या विचलित करणाऱ्या गोष्टींपासून इंद्रियांना दूर ठेवण्याचा संयम हवा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी केवळ हुशार असून चालत नाही, तर अभ्यासावर श्रद्धा आणि शिस्तही लागते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानप्राप्तीसाठी साधकाकडे कोणते गुण असावेत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा