←
रविवार, 24 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 98

तरी तेचि आतां सांगावें । जेणें कृतकृत्य होइजे स्वभावें । मग अर्जुना म्हणे देवें । परियेसीं गा ॥

"Therefore, I shall now tell you that by which one naturally becomes fulfilled. Then the Lord said to Arjuna, 'Listen!'"

सांगावें Verb
Sangave
सांगावे / सांगावे लागेल
should tell / to be told
कृतकृत्य Adjective
Krutakrutya
ज्याचे कार्य पूर्ण झाले आहे असा / धन्य
fulfilled / one who has achieved the goal
स्वभावें Adverb
Swabhave
सहजपणे / नैसर्गिकरित्या
naturally / effortlessly
परियेसीं Verb
Pariyesi
ऐक / श्रवण कर
listen / hear
देवें Noun
Deve
देवाने (श्रीकृष्णाने)
by the Lord (Krishna)

💡 अर्थ

अब मैं तुम्हें वही बताऊंगा जिससे तुम स्वाभाविक रूप से कृतकृत्य हो जाओगे। तब भगवान ने अर्जुन से कहा, 'हे अर्जुन, सुनो' ।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या चौथ्या अध्यायातील या ९८ व्या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या संवादाचे वर्णन करतात. येथे श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचा असा मार्ग सांगण्याचे आश्वासन देत आहेत, ज्यामुळे मनुष्य 'कृतकृत्य' होतो. 'कृतकृत्य' म्हणजे ज्याला आता काहीही मिळवायचे शिल्लक राहिलेले नाही असा पूर्णत्वाचा अनुभव. हे साध्य करण्यासाठी कोणत्याही क्लिष्ट विधींची गरज नसून, योग्य ज्ञानाने ते 'स्वभावें' म्हणजे अत्यंत सहजपणे प्राप्त होते, असे येथे सुचवले आहे. हा गुरु-शिष्य संवादातील एक महत्त्वाचा वळणबिंदू आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे ध्येय गाठण्यासाठी गोंधळून न जाता अनुभवी मार्गदर्शकाचे शब्द लक्षपूर्वक ऐकणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, अभ्यासात प्रगती करण्यासाठी शिक्षकांनी सांगितलेल्या सोप्या पद्धतींकडे दुर्लक्ष न करता त्या आत्मसात करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मिक समाधान आणि ज्ञानाचा मार्ग सांगण्याची तयारी करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 348

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥

जैसा पूर्णत्वें सरिता । समुद्रु होय पांडुसुता । तैसी शांती हे स्वभावता । तयासीचि वरे ॥ ३४८ ॥

"As the river reaches its fullness in the ocean, O son of Pandu, so does peace naturally choose such a person."

पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णत्वाने
With fullness
सरिता Noun
Sarita
नदी
River
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
शांती Noun
Shanti
शांतता
Peace
स्वभावता Adverb
Swabhavata
सहजपणे/स्वभावाने
Naturally
वरे Verb
Vare
स्वीकारते/माळ घालते
Embraces/Chooses

💡 अर्थ

जैसे नदी पूर्णता के साथ समुद्र में मिल जाती है, वैसे ही शांति स्वाभाविक रूप से स्थितप्रज्ञ व्यक्ति को प्राप्त होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाच्या स्थितीचे सुंदर वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे अनेक नद्या समुद्राला येऊन मिळतात, परंतु समुद्र आपली मर्यादा ओलांडत नाही किंवा नद्यांच्या येण्याने त्यात कोणताही विकार निर्माण होत नाही; तो आपल्या पूर्णत्वात स्थिर असतो. त्याचप्रमाणे, ज्याचे मन आत्मस्वरूपात स्थिर झाले आहे, त्याच्याकडे जगातील सर्व विषय किंवा इच्छा आल्या तरी तो विचलित होत नाही. अशा व्यक्तीला शांती मिळवण्यासाठी प्रयत्न करावा लागत नाही, तर शांतीच अशा व्यक्तीचा स्वभाव बनून तिला माळ घालते (तिच्याकडे आकर्षित होते).

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या कामात पूर्णपणे एकाग्र होतो आणि बाह्य गोष्टींनी (जसे की मोबाईलचे नोटिफिकेशन किंवा इतरांची टीका) विचलित होत नाही, तेव्हा आपल्याला खरी मानसिक शांती मिळते. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी आजूबाजूला कितीही गोंधळ असला, तरी जो विद्यार्थी आपल्या अभ्यासात मग्न असतो, त्याला त्या गोंधळाचा त्रास होत नाही.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाच्या स्थितीचे वर्णन करताना ज्ञानेश्वर महाराज नदी आणि समुद्राचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 4

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥

तरी कर्मेविण कांहीं । क्षणभरी असणें नाहीं । हें स्वभावेंचि पाहीं । घडूनि येत ॥ ४ ॥

"Indeed, one cannot remain without action even for a moment; this happens naturally."

कर्मेविण Noun
karmevin
कर्माशिवाय
without action
क्षणभरी Adverb
kshanabhari
एका क्षणासाठी
for a moment
असणें Verb
asane
राहणे किंवा असणे
to be or exist
स्वभावेंचि Adverb
swabhavinchi
नैसर्गिकरित्या
naturally
घडूनि Verb
ghaduni
घडणे
happening

💡 अर्थ

कर्म के बिना एक क्षण भी रहना संभव नहीं है; यह स्वभाविक रूप से घटित होता रहता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माची अपरिहार्यता स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात कोणताही जीव कर्माशिवाय क्षणभरही राहू शकत नाही. प्रकृतीचे तीन गुण (सत्त्व, रज, तम) मनुष्याला सतत काही ना काही कृती करण्यास भाग पाडतात. अगदी आपण शांत बसलो तरी श्वास घेणे, विचार करणे किंवा शरीरातील अंतर्गत क्रिया सुरूच असतात. त्यामुळे 'मी काहीच करणार नाही' असा हट्ट धरणे व्यर्थ आहे, कारण कर्म हे निसर्गतःच घडत असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण कधीच पूर्णपणे रिकामे नसतो, आपले मन सतत विचार करत असते. म्हणून रिकामे बसून वेळ घालवण्यापेक्षा, आपले विचार आणि कृती चांगल्या कामात गुंतवणे फायद्याचे ठरते. उदाहरण: सुट्टीत आळस करण्यापेक्षा एखादे नवीन कौशल्य शिकणे हे कर्माचे योग्य नियोजन आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की प्रकृतीमुळे प्रत्येक जीव कर्माशी कसा बांधलेला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा