←
रविवार, 17 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 185

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले । हें संशयाचें रान माजले । तें ज्ञानशस्त्रें उपडिलें । टाकि पां वेगीं ॥ १८५ ॥

"Therefore, this forest of doubt that has grown out of ignorance, uproot it quickly with the weapon of knowledge."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajnānāpāsoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयाचें Noun
Saṁśayācēṁ
संशयाचे
Of doubt
रान Noun
Rāna
जंगल / वन
Forest
माजले Verb
Mājalē
पसरलेले / वाढलेले
Grown or spread
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jñānaśastrēṁ
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
उपडिलें Verb
Upaḍilēṁ
उपटून टाकणे
To uproot
वेगीं Adverb
Vēgīṁ
त्वरेने / लवकर
Quickly

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे निर्माण झालेले हे संशयाचे रान तू ज्ञानाच्या तलवारीने मुळासकट उपटून टाक.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या मनात निर्माण होणारे संशय हे केवळ अज्ञानाचे अपत्य आहेत. हे संशय एखाद्या दाट आणि गुंतागुंतीच्या रानासारखे (जंगलासारखे) असतात, जे माणसाला सत्याचा प्रकाश पाहू देत नाहीत. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत माणूस ध्येयापासून विचलित होतो. या संशयाचा नाश करण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हेच एकमेव प्रभावी शस्त्र आहे. ज्ञानाचा प्रकाश पडताच संशयाचे अंधारमय रान नष्ट होते, म्हणून साधकाने विलंब न करता ज्ञानाचा आश्रय घ्यावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाबद्दल किंवा निर्णयाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवावे. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, प्रकाशाच्या (ज्ञानाच्या) मदतीने तो साप नसून दोरी आहे हे जाणून घेतल्यास भीती (संशय) नष्ट होते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या माध्यमातून) अर्जुनाला त्याच्या मनातील संभ्रम ज्ञानाच्या सामर्थ्याने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 57

तैसे कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडणे उरे । ते युक्ती पैं सोपारे । दाविली तुज ॥ ५७ ॥

"In the same way, by the support of action, that which remains is the giving up of action; that easy method has been shown to you."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
of action
आधारे Noun
Adhare
आधाराने
with the support of
सांडणे Verb
Sandane
त्याग करणे
to relinquish
युक्ती Noun
Yukti
कौशल्य किंवा पद्धत
technique or method
सोपारे Adjective
Sopare
अत्यंत सोपे
very easy
दाविली Verb
Davili
दाखवली
shown

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच कर्माचा त्याग करता येतो, ती सोपी युक्ती मी तुला सांगितली आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे ही एक विशेष कला किंवा 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे आपण हाताने एखादी वस्तू धरतो आणि ती सोडण्यासाठी सुद्धा हाताचीच हालचाल करावी लागते, त्याचप्रमाणे संसारात राहून कर्तव्ये पार पाडत असताना, ती फळाची अपेक्षा न ठेवता केल्यास कर्माचे ओझे राहत नाही. ही सहज आणि सोपी पद्धत म्हणजे कर्मानेच कर्माचा त्याग करणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची अति चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हीच ती 'युक्ती' आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्म कसे करावे, याचे गुपित अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 375

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पंडुसुता । या कर्माचिया माथां । पाय देईं ॥ ३७५ ॥

"Therefore, O Arjuna, be vigilant now and trample upon the head of this karma."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
सावध होणे / फसवणूक टाळणे
Be alert / avoid being deceived
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
Of the action/karma
माथां Noun
Maatha
डोक्यावर / शिखरावर
On the head / summit
पाय देईं Verb
Paaya Dei
पाय ठेव / विजय मिळव
Step on / conquer

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता सावध हो आणि या कर्माच्या डोक्यावर पाय देऊन त्याला जिंकून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माच्या बंधनात अडकण्याऐवजी तू कर्मावर विजय मिळवला पाहिजेस. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' याचा अर्थ कर्माची फळे किंवा त्याचे परिणाम स्वतःवर हावी होऊ न देणे असा आहे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य भावनेने कार्य करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनापलीकडे जातो आणि कर्माचा स्वामी बनतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, ते काम उत्तम प्रकारे करणे म्हणजे कर्मावर विजय मिळवणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या दडपणाखाली न खेळता खेळाचा आनंद घेऊन खेळणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्तव्य कसे पार पाडावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा