←
गुरुवार, 07 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 68

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform those actions which are appropriate and those duties which are prescribed, in an excellent manner, by giving up the desire for fruits."

उचित Adjective
Ucita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले
Prescribed or ordained
आचरावे Verb
Ācarāvē
आचरण करावे किंवा कृतीत आणावे
Should practice or perform
फळाशा Noun
Phaḷāśā
फळाची आशा किंवा अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून किंवा सोडून
Renouncing or giving up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच फळाची अपेक्षा न ठेवता उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने नेमून दिलेले) कर्तव्यच केले पाहिजे. हे कर्म करताना मनात कोणत्याही फळाची हाव किंवा आशा न ठेवता ते अत्यंत निष्ठेने आणि कौशल्याने पार पाडावे. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून केवळ कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा गुणांची सतत चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करून आपले कर्तव्य चोख बजावावे. उदाहरणार्थ, गणिताचा सराव करताना तो केवळ मार्क मिळवण्यासाठी न करता, विषय समजून घेण्यासाठी करावा.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात ज्ञानेश्वर महाराज भगवान श्रीकृष्णांच्या निष्काम कर्मयोगाच्या शिकवणीचे रसाळ वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 77

तैसा देशीकार लेणें । लेवविलीं शब्दरत्नें । कीं हे अर्थाचें पाहाणें । अर्थासीचि ॥ ७७ ॥

"In the same way, I have adorned the native language with ornaments of word-jewels, so that the meaning itself gazes upon its own essence."

देशीकार Noun
deshikara
प्रादेशिक भाषा (मराठी)
Regional language (Marathi)
लेणें Noun
lene
दागिना किंवा अलंकार
Ornament or decoration
लेवविलीं Verb
levavili
परिधान केली किंवा सजवली
Adorned or dressed
शब्दरत्नें Noun
shabdaratne
शब्दांची रत्ने
Jewels of words
पाहाणें Verb
pahane
दर्शन किंवा पाहणे
To see or vision
अर्थासीचि Noun
arthasichi
अर्थालाच
To the meaning itself

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे दागिन्यांनी सौंदर्य वाढते, त्याप्रमाणे मी मराठी भाषेला शब्दांच्या रत्नांनी सजवले आहे. यामुळे मूळ अर्थालाच स्वतःचे सौंदर्य पाहून आनंद होईल.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मराठी भाषेच्या सामर्थ्याचे आणि सौंदर्याचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, संस्कृतमधील गहन आध्यात्मिक अर्थ मी 'देशी' म्हणजे मराठी भाषेत अशा प्रकारे मांडला आहे की, तो शब्दांच्या अलंकारांनी नटलेला आहे. हे शब्दरत्न इतके तेजस्वी आहेत की, खुद्द अर्थालाही आपले रूप या मराठी शब्दांच्या आरशात पाहून आश्चर्य वाटेल. ही केवळ भाषांतर नसून साहित्याचा एक उत्कृष्ट आविष्कार आहे, जिथे भाषा आणि अर्थ एकमेकांना पूरक ठरतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या मातृभाषेचा अभिमान बाळगणे आणि कठीण विषय सोप्या भाषेत मांडणे हे आपण यातून शिकू शकतो. उदाहरण: विज्ञानातील कठीण संकल्पना जेव्हा आपण आपल्या भाषेत सोप्या उदाहरणांनी सांगतो, तेव्हा ती अधिक प्रभावी ठरते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज गीतेचा अर्थ मराठी भाषेत सांगताना त्या भाषेच्या सौंदर्याचे आणि शब्दरत्नांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 185

म्हणोनि तूं आतां । झकविली सांडीं चिंता । उठीं वेगीं पंडुसुता । धनुष्य घेईं ॥ १८५ ॥

"Therefore, now, cast away this delusive anxiety; rise quickly, O son of Pandu, and take up your bow."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविली Adjective
Zhakavili
फसवणारी किंवा व्यर्थ
Delusive or vain
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर किंवा सोडून दे
Abandon or cast away
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरेने किंवा लवकर
Quickly
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
धनुष्य Noun
Dhanushya
धनुष्य
Bow

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता ही तुला फसवणारी व्यर्थ चिंता सोडून दे. हे पांडुपुत्रा, तू लवकर उठ आणि तुझे धनुष्य हातात घे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचा उपसंहार करतात. आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजावून सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की शोक करणे हे केवळ अज्ञानाचे लक्षण आहे. 'झकविली' या शब्दाचा अर्थ 'भुरळ घालणारी' किंवा 'फसवणारी' असा आहे. अर्जुनाचा मोह हा त्याला त्याच्या कर्तव्यापासून दूर नेत होता. म्हणून, तत्त्वज्ञान समजल्यावर आता प्रत्यक्ष कृतीची वेळ आली आहे, असे सांगून श्रीकृष्ण त्याला युद्धासाठी सज्ज होण्यास प्रवृत्त करत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामाला घाबरून रडत बसतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला प्रेरणा देते. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, ती चिंता बाजूला सारून अभ्यासाला सुरुवात करणे म्हणजेच 'धनुष्य हाती घेणे' होय.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला शोक सोडून युद्धरूपी स्वधर्म पाळण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा