←
बुधवार, 06 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 358

जैसा जळचरांचां मेळीं । जळचरु न भिजे कमळीं । तैसा विषयांच्यां जाळीं । न गुंफिजे जो ॥

जैसा जळचरांच्या मेळी । जळचरु न भिजे कमळी । तैसा विषयांच्या जाळी । न गुंफिजे जो ॥

"As in the company of aquatic beings, the aquatic creature is not wetted by water, so is he who is not entangled in the snare of sense-objects."

जळचरांचां Noun
jalacharāñcāṃ
पाण्यात राहणाऱ्या प्राण्यांच्या
of water-dwelling creatures
मेळीं Noun
meḷīṃ
समूहात किंवा समुदायात
in the gathering or group
न भिजे Verb
na bhije
भिजत नाही किंवा लिप्त होत नाही
does not get wet or affected
विषयांच्यां Noun
viṣayāñcyāṃ
इंद्रियांच्या भोगांच्या
of sensory objects or pleasures
जाळीं Noun
jāḷīṃ
जाळ्यामध्ये
in the net or trap
न गुंफिजे Verb
na gumphije
अडकत नाही किंवा गुंतत नाही
does not get entangled

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे प्राणी पाण्यात असूनही भिजत नाहीत, त्याप्रमाणे जो मनुष्य विषयांच्या (भोगांच्या) जाळ्यात अडकत नाही, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे जलचर प्राणी पाण्यात असूनही त्या पाण्याने लिप्त होत नाहीत (किंवा कमळाचे पान पाण्यात असूनही कोरडे राहते), त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष या संसारात राहून, सर्व विषयांचा उपभोग समोर असूनही त्यात गुंतून पडत नाही. तो संसारात राहतो पण संसार त्याच्या मनात नसतो. तो पूर्णपणे अलिप्त राहून आपले जीवन व्यतीत करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आजच्या काळात सोशल मीडिया किंवा गॅजेट्स वापरतो. त्यांचा वापर गरजेपुरता करणे आणि त्यांच्या आहारी न जाणे, म्हणजे या ओवीचा व्यवहारातील उपयोग होय. उदाहरणार्थ, अभ्यासासाठी इंटरनेट वापरणे पण त्यात वेळ वाया न घालवणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुष विषयांच्या सानिध्यात असूनही त्यांच्यापासून कसा अलिप्त राहतो, हे स्पष्ट करण्यासाठी माऊलींनी दिलेले हे उदाहरण आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 30

तरी अध्यात्मबुद्धि होय । मज अर्पूनि कर्मे सर्वही । मग आशा ममता सांडूनि । झुंजें तूं निभ्रांत ॥

तरी अध्यात्मबुद्धीने सर्व कर्मे मला अर्पण करून, आशा आणि ममता सोडून तू नि:शंकपणे युद्ध कर.

"Therefore, with a spiritual mind, surrendering all actions to Me, abandoning hope and selfishness, fight without any doubt."

अध्यात्मबुद्धि Noun
Adhyatmabuddhi
अध्यात्मिक बुद्धीने
With spiritual intelligence
अर्पूनि Verb
Arpuni
अर्पण करून
Having offered
आशा Noun
Asha
अपेक्षा
Desire or expectation
ममता Noun
Mamata
माझेपणाची भावना
Sense of ownership or attachment
झुंजें Verb
Zunje
युद्ध कर किंवा कर्तव्य पार पाड
Fight or perform duty
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
संशयरहित
Without any doubt

💡 अर्थ

आपली सर्व कामे देवाला अर्पण करा, फळाची अपेक्षा ठेवू नका आणि मनात कोणताही संकोच न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडा.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगतात की, मनुष्याने स्वतःला कर्ता न मानता, सर्व कर्मे ईश्वराची आहेत या भावनेने करावीत. जेव्हा आपण 'मी' आणि 'माझे' हे भाव सोडतो, तेव्हाच आपण खऱ्या अर्थाने मुक्त होतो. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी हेच सांगितले आहे की, तू केवळ निमित्तमात्र होऊन तुझे विहित कर्म कर. मनातील संताप, चिंता आणि फळाची आशा सोडून दिलेले कर्म हेच खरे योग होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मीच केले' असा अहंकार न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य आहे या भावनेने अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मबंधनातून मुक्त होण्यासाठी सर्व कर्मे ईश्वराला अर्पण करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 15

म्हणोनि कर्मे जे जे कीजे । ते ते ब्रह्मचि असे जाणिजे । जेथ वेदु हा साजे । प्रत्यक्षु पैं ॥ १५ ॥

"Therefore, whatever actions are performed, know them all to be Brahman; for in them, the Veda is clearly manifest."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कीजे Verb
Kīje
केले जाते
Is performed
ब्रह्मचि Noun
Brahmaci
ब्रह्मच
Brahman itself
जाणिजे Verb
Jāṇije
समजावे
Should be known
वेदु Noun
Vedu
वेद
Vedas
साजे Verb
Sāje
शोभतो किंवा प्रकट होतो
Manifests or suits
प्रत्यक्षु Adjective
Pratyakṣu
प्रत्यक्ष
Directly or manifest

💡 अर्थ

म्हणून आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराचेच रूप आहे असे समजावे. कारण आपल्या कामातच वेदांचे ज्ञान प्रत्यक्षपणे सामावलेले असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे दिव्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सृष्टीतील प्रत्येक विहित कर्म हे परब्रह्मापासूनच निर्माण झाले आहे. वेदांची उत्पत्ती सुद्धा ईश्वरापासून झाली असून तेच वेद आपल्याला कर्माचे मार्गदर्शन करतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती निस्वार्थ भावनेने आपले कर्तव्य पार पाडते, तेव्हा ते कर्म केवळ शारीरिक हालचाल न राहता प्रत्यक्ष ब्रह्मरूप होते. थोडक्यात, कर्म आणि ब्रह्म हे वेगळे नसून कर्माच्या माध्यमातूनच आपण ईश्वराशी जोडले जातो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले दैनंदिन काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) करताना ते ओझे न मानता 'ही ईश्वराची सेवा आहे' या भावनेने करावे. उदाहरण: रस्ता साफ करणाऱ्या व्यक्तीने जर ते काम 'समाजाची सेवा' म्हणून केले, तर ते कर्म ब्रह्मरूप होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची उत्पत्ती आणि त्याचा परब्रह्माशी असलेला अतूट संबंध स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा