←
बुधवार, 06 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 45

म्हणोनि संशयापरौतें । पाप नाहीं दुसरें तें । हा विनाशाची हातवटी । निश्चित जाणावी ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; know it for certain as the way to destruction."

म्हणोनि Conjunction
mhanoni
म्हणून
therefore
संशयापरौतें Adverb
samshayaparoute
संशयापेक्षा
other than doubt
पाप Noun
paap
पाप
sin
हातवटी Noun
hatvati
मार्ग किंवा पद्धत
way or method
विनाशाची Noun
vinashachi
नाशाची
of destruction
निश्चित Adjective
nishchit
नक्की
certain

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा दुसरे मोठे पाप नाही. संशय हा विनाशाचा मार्ग आहे, हे नक्की समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे भयंकर परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. ज्याप्रमाणे एखादी चुकीची पद्धत कामाचा नाश करते, तसाच संशय हा आत्मिक आणि व्यावहारिक प्रगतीचा पूर्णपणे नाश करणारा मार्ग आहे. संशयी माणसाला ना या लोकात सुख मिळते, ना परलोकात. ज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी संशय हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण तो बुद्धीला स्थिर होऊ देत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना मनात शंका ठेवू नका. जर तुम्हाला स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा ध्येयावर संशय असेल, तर यश मिळणे कठीण होते. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना 'मला हे जमणार नाही' असा संशय धरण्याऐवजी 'मी हे करू शकतो' असा विश्वास ठेवल्यास प्रगती होते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज संशयाची विनाशकारी शक्ती आणि तो प्रगतीत कसा अडथळा ठरतो, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 61

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं सांडूनि सुखी होइजे । हें न घडे गा सहजे । अर्जुना पां ॥

"Therefore, should action be abandoned? Or can one become happy by abandoning it? This, O Arjuna, is simply not possible."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sāṇḍije
सोडावे
Should be abandoned
सुखी Adjective
Sukhī
आनंदी
Happy
घडे Verb
Ghaḍe
घडते किंवा शक्य होते
Happens or is possible
सहजे Adverb
Sahaje
सहजपणे
Naturally
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, कर्म सोडून द्यावे किंवा कर्म सोडल्याने सुखी होता येईल, हे सहज शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माच्या अपरिहार्यतेवर भाष्य करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग केल्याने कोणालाही शाश्वत सुख किंवा शांती मिळू शकत नाही. मानवी स्वभाव आणि प्रकृती सतत क्रियाशील असते, त्यामुळे कर्मापासून पळ काढणे अशक्य आहे. खरे सुख हे कर्म सोडण्यात नसून, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता (निष्काम भावनेने) करण्यात आहे. कर्माचा त्याग करणे हा सुखाचा मार्ग नसून तो एक भ्रम आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अभ्यासाचा किंवा कामाचा कंटाळा येतो, तेव्हा आपण ते काम सोडून देण्याचा विचार करतो. पण ज्ञानेश्वरी सांगते की काम सोडल्याने प्रश्न सुटत नाहीत. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडला तर सुख मिळत नाही, उलट अभ्यास पूर्ण केल्यानेच खरे समाधान मिळते.

📌 संदर्भ

तिसऱ्या अध्यायात ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व पटवून देताना सांगतात की कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 115

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः। कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः॥

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणें न बांधती। जैं सांडिजे फळाची आसक्ती। आणि अहंभावो॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bind through doership, when attachment to fruit and ego are cast away."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणें Noun
Kartepane
कर्तेपणाच्या भावनेने
With the sense of doership
बांधती Verb
Bandhati
बांधले जातात
Bind
सांडिजे Verb
Sandije
सोडले जाते
Is abandoned
आसक्ती Noun
Asakti
ओढ किंवा मोह
Attachment
अहंभावो Noun
Ahambhavo
अहंकार
Egoism

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती माणसाला कर्माच्या बंधनात अडकवत नाहीत, जेव्हा फळाची आशा आणि 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून दिला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे तत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, केवळ कर्म केल्याने मनुष्य बांधला जात नाही, तर कर्मामागील 'अहंकार' (मी कर्ता आहे ही भावना) आणि 'फळाची आशा' (हे केल्यावर मला काय मिळेल ही ओढ) यामुळे तो संसारात अडकतो. जेव्हा एखादा साधक ही आसक्ती आणि अहंकार पूर्णपणे त्यागून कर्म करतो, तेव्हा ती कर्मे करूनही तो अलिप्त राहतो. ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही ओले होत नाही, त्याप्रमाणे असा पुरुष कर्मे करूनही त्यांच्या पाप-पुण्याने लिप्त होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, आपले काम सर्वोत्तम पद्धतीने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करताना 'मी उपकार केले' असा विचार न करता ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे.

📌 संदर्भ

अहंकार आणि फळाची आशा सोडल्यास मनुष्य कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त होतो, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा