←
रविवार, 03 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 28

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥

जेथ संन्यासु आणि योगु । दोन्ही एकचि हा प्रयोगु । ऐसा पाहे तो सुयोगु । तत्त्ववेत्ता ॥

"Where Sanyasa and Yoga are practiced as one, he who sees this unity is a true philosopher."

संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग किंवा ज्ञानमार्ग
Renunciation or path of knowledge
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा कृतीचा मार्ग
Path of selfless action
एकचि Adjective
Ekachi
केवळ एकच
Only one
प्रयोगु Noun
Prayogu
पद्धत किंवा आचरण
Practice or method
तत्त्ववेत्ता Noun
Tattvavetta
सत्य जाणणारा
Knower of the ultimate truth
सुयोगु Adjective
Suyogu
चांगल्या प्रकारे जोडलेला किंवा ज्ञानी
Well-aligned or wise

💡 अर्थ

संन्यास (ज्ञानमार्ग) आणि योग (कर्ममार्ग) हे दोन्ही प्रत्यक्षात एकच आहेत, असे जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, वरवर पाहता संन्यास मार्ग (ज्यात कर्माचा त्याग दिसतो) आणि कर्मयोग मार्ग (ज्यात ईश्वरासाठी कर्म केले जाते) हे भिन्न वाटू शकतात. परंतु, या दोन्ही मार्गांचे अंतिम फळ म्हणजे मोक्षप्राप्ती हे एकच आहे. जो मनुष्य या दोन्ही मार्गांतील आंतरिक एकता ओळखतो, त्यालाच सत्याचे यथार्थ ज्ञान झाले आहे. ज्ञानेश्वर माऊलींच्या मते, दृष्टीमध्ये भेद न ठेवता या दोन्ही मार्गांना एकाच ध्येयाकडे नेणारे मार्ग म्हणून पाहणे हीच खरी तत्त्वदृष्टी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण एखादे काम करताना ते केवळ स्वार्थासाठी न करता, समाजहित किंवा ईश्वराची सेवा म्हणून केले, तर ते कामच भक्ती बनते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि समाजाची सेवा करण्यासाठी अभ्यास केला, तर तो त्याचा 'योग' ठरतो.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग या दोन मार्गांमधील मूलभूत ऐक्य ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 152

म्हणोनि तूं झणीं । दुःख मानिसी मनीं । हें अज्ञान गा निर्गुणीं । न धरवे कीं ॥

"Therefore, do not let grief enter your mind; for such ignorance has no place in the realm of the Attributeless."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
कदापि / मुळीच
At all / Never
मानिसी Verb
Manisi
मानतोस / करतोस
Consider / Feel
अज्ञान Noun
Ajnyana
समज नसणे
Ignorance
निर्गुणीं Noun
Nirguna
गुणरहित आत्मस्वरूपात
In the attributeless soul
धरवे Verb
Dharave
टिकणे / राहणे
To sustain / To hold

💡 अर्थ

म्हणून तू मनात अजिबात दुःख करू नकोस. आत्म्याच्या बाबतीत असे दुःख करणे हे केवळ अज्ञान आहे, जे आत्मज्ञानासमोर टिकू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्मा हा 'निर्गुण' म्हणजे सर्व गुणांच्या पलीकडचा आणि अविनाशी आहे. जो कधी नष्ट होत नाही, त्याच्यासाठी शोक करणे हे केवळ अज्ञानाचे लक्षण आहे. जसा सूर्य आल्यावर अंधार टिकत नाही, तसे आत्मस्वरूपाचे ज्ञान झाल्यावर हे अज्ञानरूपी दुःख मनात राहू शकत नाही. त्यामुळे तू मोह सोडून विवेकाने वाग.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते, तेव्हा आपण खूप दुःखी होतो. अशा वेळी हे लक्षात ठेवावे की बाह्य परिस्थिती बदलत असते, पण आपला आत्मविश्वास ढळू देऊ नये. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता, 'मी पुन्हा प्रयत्न करेन' हा विचार करणे म्हणजे अज्ञानावर मात करणे होय.

📌 संदर्भ

आत्मा हा शाश्वत आणि निर्गुण आहे, त्यामुळे त्याच्यासाठी शोक करणे हे अज्ञानाचे लक्षण आहे, असे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 83

जैसा शरत्काळींचा चंद्रु । पूर्णकळा सोज्ज्वरु । तैसा सात्त्विकु हा विचारु । मानसीं बिंबे ॥

"As the autumn moon shines in its full glory and purity, so does the Sattvic wisdom reflect in the mind."

शरत्काळींचा Adjective
Sharatkalincha
शरद ऋतूतील
Of the autumn season
चंद्रु Noun
Chandru
चंद्र
Moon
पूर्णकळा Adjective
Purnakala
पूर्ण कलांनी युक्त
Full of all phases
सोज्ज्वरु Adjective
Sojjwaru
अत्यंत तेजस्वी किंवा स्वच्छ
Bright and pure
सात्त्विकु Adjective
Sattviku
शुद्ध किंवा सत्वगुणी
Pure or virtuous
मानसीं Noun
Manasi
मनात
In the mind
बिंबे Verb
Bimbe
प्रतिबिंबित होतो किंवा प्रकाशतो
Reflects or shines

💡 अर्थ

जसा शरद ऋतूतील पूर्ण चंद्र आपल्या सर्व कलांनी प्रकाशमान आणि स्वच्छ असतो, तसाच सात्त्विक विचार माणसाच्या मनात प्रकाशतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सात्त्विक बुद्धीचे वर्णन करतात. शरद ऋतूमध्ये आकाश निरभ्र असते आणि त्यावेळचा पूर्ण चंद्र अत्यंत शीतल आणि तेजस्वी प्रकाश देतो. त्याचप्रमाणे, जेव्हा माणसाचे अंतःकरण शुद्ध होते, तेव्हा त्याच्या मनात सात्त्विक विचारांचा उदय होतो. हा विचार साधकाला आत्मज्ञानाकडे नेतो आणि त्याच्या जीवनातील अज्ञानरूपी अंधकार दूर करतो. हे मनाच्या स्थिरतेचे आणि प्रसन्नतेचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण शांत आणि सकारात्मक असतो, तेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगातही योग्य मार्ग सापडतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या वादाच्या वेळी रागावण्याऐवजी शांत राहून विचार केला तर प्रश्न लवकर सुटतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या या भागात संत ज्ञानेश्वर महाराज सात्त्विक गुणामुळे प्राप्त होणाऱ्या मानसिक स्थैर्याचे आणि स्पष्टतेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा