←
रविवार, 03 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 49

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥

म्हणोनि जन्म कर्म माझें । हें दिव्य जो जाणे बीजें । तो देह सांडूनि मजचि । मिळोनि जाय ॥ ४९ ॥

"Therefore, my birth and actions are divine; he who knows this in truth, upon leaving the body, is not reborn but merges into Me."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जन्म Noun
Janma
जन्म
Birth
कर्म Noun
Karma
कार्य
Action
दिव्य Adjective
Divya
अलौकिक
Divine
बीजें Adverb
Bije
तत्त्वतः/मुळापासून
In essence
सांडूनि Verb
Sanduni
त्यागून/सोडून
Leaving/Renouncing

💡 अर्थ

म्हणून माझे जन्म आणि कर्म हे दिव्य (अलौकिक) आहेत, हे जो मूळ तत्त्वासह जाणतो, तो देह त्यागल्यावर पुन्हा जन्माला येत नाही, तर मलाच येऊन मिळतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताचे अवतार घेणे (जन्म) आणि त्यांनी केलेली कार्ये (कर्म) ही सामान्य मानवासारखी वासना किंवा कर्माच्या बंधनातून निर्माण झालेली नसतात. ती पूर्णपणे दिव्य आणि लोककल्याणासाठी असतात. जो साधक हे गुपित अंतःकरणापासून जाणतो, त्याची संसारातील आसक्ती नष्ट होते. असा ज्ञानी पुरुष मृत्यूत्तर पुनर्जन्माच्या चक्रात न अडकता थेट ईश्वराशी एकरूप होतो, म्हणजेच त्याला मोक्ष प्राप्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता 'ईश्वरार्पण' बुद्धीने केल्यास कर्माचे बंधन राहत नाही. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञानप्राप्तीसाठी केल्यास तो आनंददायी होतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य जन्माचे आणि कर्माचे रहस्य अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 261

म्हणोनि इंद्रियें दमिजेत । आणि विषयांतें सांडिजेत । तरीच हे स्थिरावत । ऐसें नको ॥ २६१ ॥

"Therefore, do not assume that the mind becomes steady just by suppressing the senses and abandoning objects."

इंद्रियें Noun
indriyē
इंद्रिये
senses
दमिजेत Verb
damijēta
दमन करणे किंवा दाबणे
suppressed or controlled
विषयांतें Noun
viṣayāntē
विषय किंवा उपभोग्य वस्तू
sense objects
सांडिजेत Verb
sāṇḍijēta
सोडून देणे किंवा त्याग करणे
abandoned or left
स्थिरावत Verb
sthirāvata
स्थिर होणे
becoming steady

💡 अर्थ

केवळ इंद्रियांना जबरदस्तीने दाबून धरल्याने किंवा विषयांचा त्याग केल्याने बुद्धी स्थिर होते, असे कधीही समजू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, केवळ बाह्यतः इंद्रियांवर ताबा मिळवणे किंवा भौतिक सुखांचा त्याग करणे म्हणजे खरी मनःशांती नव्हे. जर मनात विषयांची ओढ कायम असेल, तर केवळ शरीराला कष्ट देऊन किंवा इंद्रियांना रोखून धरून बुद्धी स्थिर होत नाही. जोपर्यंत अंतःकरणात विषयांची आसक्ती जिवंत आहे, तोपर्यंत खरी स्थिरता प्राप्त होत नाही. खरी स्थिरता ही आत्मज्ञानातून आणि मनाच्या शुद्धीतून येते, केवळ हट्टाने इंद्रिये दाबून नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाला बसताना मोबाईल बाजूला ठेवला (इंद्रिय दमन), पण त्याचे लक्ष सतत मोबाईलमध्ये काय चालले असेल याकडेच असेल, तर त्याचा अभ्यास होणार नाही. मनापासून अभ्यासात रस निर्माण होणे ही खरी स्थिरता आहे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज केवळ बाह्य इंद्रियदमन पुरेसे नाही, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 170

म्हणोनि कर्माचें रूप गहन । ओळखावें लागे सज्ञान । जेथ मोहले विचक्षण । म्हणती काय हें ॥

"Therefore, the nature of action is profound; it must be understood by the wise. Even the discerning are deluded here, asking, 'What is this?'"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
गहन Adjective
Gahan
खोल किंवा कठीण
Profound or deep
सज्ञान Noun
Sajnan
ज्ञानी किंवा शहाणा
Wise or knowledgeable
मोहले Verb
Mohale
भ्रमित झाले किंवा गोंधळले
Deluded or confused
विचक्षण Noun
Vichakshan
विद्वान किंवा चतुर
Learned or discerning
ओळखावें Verb
Olkhave
ओळखावे किंवा समजून घ्यावे
Should recognize or understand

💡 अर्थ

कर्माचे स्वरूप खूप खोल आणि समजायला कठीण आहे. शहाण्या माणसाने ते नीट समजून घेतले पाहिजे, कारण मोठे विद्वान सुद्धा यात गोंधळून जातात आणि विचारतात की हे नक्की काय आहे?

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की कर्माची गती अत्यंत सूक्ष्म आणि गहन आहे. केवळ शारीरिक हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर त्यामागील हेतू आणि फळाची आसक्ती महत्त्वाची असते. कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील फरक समजणे इतके कठीण आहे की, ज्यांना आपण बुद्धिमान किंवा चतुर म्हणतो, ते देखील कर्माच्या गुंतागुंतीच्या स्वरूपाबाबत संभ्रमात पडतात. म्हणून मोक्षप्राप्तीसाठी आणि संसाराच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्माचे खरे मर्म जाणून घेणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ सवयीने न करता, त्या कामाचा परिणाम आणि आपला उद्देश काय आहे याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, कोणाला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता निस्वार्थ भावनेने करावी, तरच ते 'सत्कर्म' ठरते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वरांच्या शब्दांत) कर्माची गती किती गहन आणि अनाकलनीय आहे हे अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा