←
शुक्रवार, 01 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 20

जेणे जेणे मार्गें। थोरु एकु निगे। तोचि लोकू मागे। अनुसरे॥

"Whichever path a great person treads, the common people follow in their footsteps."

जेणे Pronoun
jene
ज्या
by which
मार्गे Noun
marge
रस्त्याने किंवा मार्गाने
by the path
थोरु Adjective
thoru
श्रेष्ठ किंवा मोठी व्यक्ती
great or noble person
निगे Verb
nige
जातो किंवा निघतो
goes or proceeds
लोकू Noun
loku
लोक किंवा समाज
people or society
मागे Adverb
mage
पाठीमागून
behind or following
अनुसरे Verb
anusare
अनुकरण करतो
follows

💡 अर्थ

जिस मार्ग पर कोई श्रेष्ठ व्यक्ति चलता है, सामान्य लोग भी उसी मार्ग का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक वर्तणुकीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ मानले जातात, त्यांचे आचरण हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य माणसे स्वतःचा वेगळा मार्ग शोधण्यापेक्षा, महापुरुषांनी घालून दिलेल्या पावलावर पाऊल ठेवून चालणे पसंत करतात. म्हणून, श्रेष्ठ व्यक्तींनी आपले आचरण अत्यंत शुद्ध आणि जबाबदार ठेवणे आवश्यक आहे, कारण त्यांच्या कृतीचा प्रभाव संपूर्ण समाजावर पडतो. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी कर्माचे आचरण का करावे, याचे स्पष्टीकरण देताना ज्ञानेश्वर महाराज हा दाखला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 269

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । असक्तो ह्यचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें पावे प्राप्त । ते ते करीं तूं विहित । सांडूनि संगु ॥

"Therefore, perform those prescribed duties which are appropriate and come to you by occasion, abandoning all attachment."

उचित Adjective
Uchita
योग्य/उचित
Appropriate/Right
अवसरें Adverb
Avasare
प्रसंगानुसार/वेळेनुसार
By occasion/As per time
प्राप्त Adjective
Prapta
मिळालेले/समोर आलेले
Obtained/Received
विहित Adjective
Vihita
शास्त्रसंमत/नेमून दिलेले
Prescribed/Ordained
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून/सोडून
Abandoning/Leaving
संगु Noun
Sangu
आसक्ती/ओढ
Attachment/Clinging

💡 अर्थ

इसलिए जो भी उचित कर्म है और जो समय के अनुसार प्राप्त हुआ है, उसे आसक्ति छोड़कर कर्तव्य समझकर करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत सोपे पण सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे कर्म शास्त्रशुद्ध (विहित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार समोर आले आहे, ते टाळू नये. महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म करताना 'मी करतोय' हा अहंकार आणि 'मला काय मिळेल' ही फळाची आसक्ती (संग) पूर्णपणे सोडून द्यावी. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर आत्मोन्नतीकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. अभ्यास करताना, 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' या विचारात वेळ घालवण्यापेक्षा, 'अभ्यास करणे हे माझे सध्याचे कर्तव्य आहे' या भावनेने मन लावून वाचणे म्हणजे आसक्ती सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्म कसे करावे हे समजावून सांगत आहेत, त्यावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी मांडतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 104

म्हणोनि उचित कर्म । जेणें पाविजे परम धर्म । तें आचरावें सप्रेम । यथाविधी ॥ १०४ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, by which the supreme dharma is attained, with love and according to the rules."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ किंवा सर्वोच्च
Supreme or highest
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह
With love
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे किंवा नियमानुसार
According to rules

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है, जिससे परम धर्म की प्राप्ति होती है, उसे प्रेमपूर्वक और विधि-विधान के अनुसार करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजेच विहित कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्या कर्माच्या पालनाने आपल्याला परम धर्माची किंवा आध्यात्मिक उन्नतीची प्राप्ती होते, असे कर्म केवळ कर्तव्य म्हणून न करता ते अत्यंत प्रेमाने (सप्रेम) आणि शास्त्राने सांगितलेल्या नियमांनुसार (यथाविधी) पार पाडावे. कर्माकडे बघण्याचा दृष्टिकोन हा भक्तीचा असावा, तरच ते कर्म बंधनातून मुक्त करणारे ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला दिलेले काम किंवा कर्तव्य हे ओझे न मानता ते आनंदाने आणि शिस्तीने पूर्ण करावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास हा केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि नियोजित वेळेत पूर्ण करावा.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा