🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मराठी भाषेच्या सामर्थ्याचे आणि सौंदर्याचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, संस्कृतमधील गहन आध्यात्मिक अर्थ मी 'देशी' म्हणजे मराठी भाषेत अशा प्रकारे मांडला आहे की, तो शब्दांच्या अलंकारांनी नटलेला आहे. हे शब्दरत्न इतके तेजस्वी आहेत की, खुद्द अर्थालाही आपले रूप या मराठी शब्दांच्या आरशात पाहून आश्चर्य वाटेल. ही केवळ भाषांतर नसून साहित्याचा एक उत्कृष्ट आविष्कार आहे, जिथे भाषा आणि अर्थ एकमेकांना पूरक ठरतात.

आपल्या मातृभाषेचा अभिमान बाळगणे आणि कठीण विषय सोप्या भाषेत मांडणे हे आपण यातून शिकू शकतो. उदाहरण: विज्ञानातील कठीण संकल्पना जेव्हा आपण आपल्या भाषेत सोप्या उदाहरणांनी सांगतो, तेव्हा ती अधिक प्रभावी ठरते.

ज्ञानेश्वर महाराज गीतेचा अर्थ मराठी भाषेत सांगताना त्या भाषेच्या सौंदर्याचे आणि शब्दरत्नांचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करत आहेत की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे कोणतेही कारण उरलेले नाही. मनातील संभ्रम (झकविली) झटकून टाकणे आवश्यक आहे. अज्ञानामुळे निर्माण झालेली ही व्याकुळता किंवा दुःख पूर्णपणे व्यर्थ आहे. ज्ञानी माणसाने सत्याचा स्वीकार करून कर्तव्याला सामोरे जावे, असे येथे सुचवले आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या अपयशाने किंवा संकटाने खचून जातो, तेव्हा रडत बसण्यापेक्षा त्या परिस्थितीचा स्वीकार करून पुढे जाणे महत्त्वाचे असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाले म्हणून रडत बसण्यापेक्षा, पुढच्या वेळी अधिक चांगला अभ्यास करण्याचा निर्धार करणे म्हणजे 'वृथा उद्वेग' सोडणे होय.

आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या मनातील गोंधळ दूर करून व्यर्थ शोक थांबवण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या आणि मराठी भाषेच्या सौंदर्याचे वर्णन करत आहेत. 'अभिनव वाग्विलास' म्हणजे शब्दांचा असा वापर जो अत्यंत नवीन आणि मोहक आहे. 'चातुर्याचा सौरस' म्हणजे यात केवळ कोरडे ज्ञान नसून बुद्धिमत्तेचा गोडवा किंवा रस आहे. 'प्रमेयाचा सुवास' म्हणजे आध्यात्मिक सिद्धांतांचा सुगंध या ग्रंथातून सर्वत्र पसरत आहे. थोडक्यात, हा ग्रंथ बुद्धीला आणि मनाला आनंद देणारा ज्ञानाचा स्रोत आहे.

आपण जेव्हा कोणतेही काम करतो, तेव्हा त्यात केवळ कौशल्य नसावे, तर त्यात नाविन्य आणि गोडवा असावा. उदाहरणार्थ, संवाद साधताना केवळ माहिती न देता ती समोरच्याला पटेल अशा गोड भाषेत सांगावी.

संत ज्ञानेश्वर महाराज ग्रंथाच्या सुरुवातीला आध्यात्मिक ज्ञानाच्या आणि भाषेच्या समृद्धीचे वर्णन करत आहेत.