🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, प्रत्येकाला त्याच्या प्रकृतीनुसार आणि अधिकारानुसार काही कर्तव्ये नेमून दिलेली असतात. या कर्तव्यांचे पालन करणे म्हणजेच 'स्वधर्म' होय. हा स्वधर्म आचरण्यास सोपा आणि कल्याणकारी असतो. ज्याप्रमाणे प्रवासात एखादा सुरक्षित आणि परिचित मार्ग सोडून आडमार्गाला लागल्यास संकट ओढवू शकते, त्याचप्रमाणे स्वधर्म सोडून परधर्माचे (दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे) अनुकरण करणे घातक ठरू शकते. म्हणून, विहित कर्माचे निष्काम भावनेने आचरण करणे हाच मोक्षाचा सुलभ मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास करणे किंवा नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम प्रामाणिकपणे करणे हाच त्यांचा स्वधर्म आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीचे मार्ग न शोधता नियमित अभ्यास करणे हाच 'सुगत मार्ग' (योग्य मार्ग) आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज मनुष्याला त्याच्या विहित कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन करण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा भीतीमुळे स्वतःच्या मनाची दिशाभूल करू नकोस. सत्य परिस्थितीचा स्वीकार करून धैर्याने उभे राहणे हेच तुझे कर्तव्य आहे. मनाचा गोंधळ दूर करून स्थिर बुद्धीने वागणे आवश्यक आहे, असा संदेश येथे दिला आहे.

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात असतो, तेव्हा घाबरून न जाता शांत राहून निर्णय घ्यावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी धीर धरून अभ्यास करावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून धैर्याने युद्धाला सामोरे जाण्याचा आणि मनाचा गोंधळ थांबवण्याचा उपदेश करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जे लोक अहंकारापोटी किंवा द्वेषामुळे ईश्वरी नियमांचा (निष्काम कर्मयोगाचा) अवमान करतात, ते स्वतःचेच नुकसान करून घेतात. अशा व्यक्ती विवेकापासून दूर जातात आणि अज्ञानाच्या अंधारात अडकतात. त्यांचे जीवन ध्येयहीन होते आणि ते आत्मज्ञानाच्या लाभापासून वंचित राहतात. हे लोक सत्याचा स्वीकार करण्याऐवजी त्याची निंदा करण्यात वेळ घालवतात, ज्यामुळे त्यांची अधोगती होते.

दैनंदिन जीवनात, जर आपण चांगल्या सल्ल्याची थट्टा केली किंवा नैतिक नियमांचे उल्लंघन केले, तर आपण प्रगती करू शकत नाही. उदाहरणार्थ, आरोग्याचे नियम न पाळणारा आणि शिस्तीची निंदा करणारा माणूस शेवटी स्वतःचेच नुकसान करून घेतो.

अहंकारामुळे जे लोक निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग नाकारतात, त्यांच्या आध्यात्मिक अधोगतीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.