संस्कृत सुभाषित — गुरुवार, 16 नोव्हेंबर 2028

✍️

ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 157

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | विहितु जो आपणा | तोचि कीजे ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस. जे तुला विहित (कर्तव्य म्हणून नेमून दिलेले) आहे, तेच तू कर.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake action. Perform that which is your prescribed duty."

म्हणोनि Conjunction

Mhanoni

म्हणून

Therefore

कर्मातें Noun

Karmate

कर्माला

To the action

संडीं Verb

Sandi

त्याग करू नकोस

Do not abandon

विहितु Adjective

Vihitu

नेमून दिलेले

Prescribed

कीजे Verb

Kije

करावे

Should be done

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अपने कर्मों का त्याग मत करो। जो तुम्हारे लिए उचित कर्तव्य है, वही करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. उलट, आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा योग आहे. कर्म सोडण्यापेक्षा ते ईश्वरार्पण बुद्धीने करणे श्रेष्ठ आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता न करता कर्मावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे आणि कर्माचा त्याग न करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा

✍️

ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 186

जैसा पूर्ण सरितापती । न चळे न ओसंडे कधीं । तैसीच जयाची बुद्धी । क्षोभ न पावे ॥

"As the ocean, the lord of rivers, is always full and neither moves nor overflows, so is the intellect of such a person which remains undisturbed."

सरितापती Noun

saritāpatī

समुद्र (नद्यांचा पती)

Ocean (Lord of rivers)

न चळे Verb

na caḷe

विचलित होत नाही

Does not waver

ओसंडे Verb

ōsaṇḍē

मर्यादा ओलांडणे

Overflow

बुद्धी Noun

buddhī

विचारशक्ती

Intellect

क्षोभ Noun

kṣōbha

खळबळ किंवा अस्वस्थता

Agitation or disturbance

💡 अर्थ

जिस प्रकार समुद्र नदियों से भरने पर भी अपनी मर्यादा नहीं छोड़ता और स्थिर रहता है, उसी प्रकार जिस व्यक्ति की बुद्धि विषयों के आने पर भी विचलित नहीं होती, वह स्थितप्रज्ञ है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या बुद्धीची तुलना समुद्राशी करतात. समुद्र हा सर्व नद्यांचा पती (स्वामी) आहे. हजारो नद्या येऊन मिळाल्या तरी समुद्र आपली पातळी ओलांडत नाही किंवा कोरडा पडत नाही. तो नेहमी शांत आणि गंभीर असतो. त्याचप्रमाणे, ज्या माणसाला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याच्या आयुष्यात सुखाचे किंवा दुःखाचे कितीही लोंढे आले, तरी त्याची बुद्धी विचलित होत नाही. तो आपल्या स्वरूपात स्थिर राहतो. बाह्य विषयांचा त्याच्या मनावर कोणताही परिणाम होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला यश किंवा अपयश मिळते, तेव्हा समुद्राप्रमाणे शांत राहणे शिकावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी खचून न जाता आणि जास्त मिळाले तरी हुरळून न जाता शांत राहून पुढचा अभ्यास करणे म्हणजे बुद्धी स्थिर ठेवणे होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाची बुद्धी कशी स्थिर असते, हे समुद्राच्या उदाहरणाद्वारे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा

✍️

ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 197

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥ १९७ ॥

"Therefore, whatever a capable person does, the same is practiced by others; whatever they accept as standard, is followed by the common folk."

समर्थें Noun

Samarthe

श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान व्यक्तीने

By the capable or great person

अनुष्ठिजे Verb

Anushthije

आचरण करावे किंवा अमलात आणावे

Should be practiced or followed

प्रमाण Noun

Praman

आदर्श किंवा पुरावा

Standard or authority

सामान्येंही Noun

Samanyenhi

सामान्य लोकांनी सुद्धा

Even by common people

इतरींही Pronoun

Itarinhi

इतरांनी सुद्धा

By others as well

💡 अर्थ

श्रेष्ठ पुरुष जो जो आचरण करता है, अन्य पुरुष भी वैसा ही आचरण करते हैं। वह जो कुछ प्रमाण कर देता है, समस्त मनुष्य-समुदाय उसी के अनुसार बरतने लगता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक नेतृत्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्यांना 'समर्थ' किंवा श्रेष्ठ मानले जाते, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य लोकांचे लक्ष असते. सामान्य माणसाला धर्माचे किंवा तत्त्वज्ञानाचे सूक्ष्म ज्ञान नसते, त्यामुळे तो पुस्तकांपेक्षा जिवंत आदर्शांकडे पाहून शिकतो. जर एखादा ज्ञानी किंवा अधिकारवाणी असलेला पुरुष चुकीचे वागला, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, लोकसंग्रहासाठी (समाजाच्या कल्याणासाठी) श्रेष्ठ व्यक्तीने अत्यंत जबाबदारीने आणि शिस्तीने वागणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक जसे वागतात, तसेच मुले शिकतात. जर आपण स्वतः शिस्त पाळली, तर आपल्या हाताखालील लोकही शिस्त पाळतील. उदाहरण: जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतील.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो आणि आदर्श घालून देणे का महत्त्वाचे आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा

🕉️संस्कृत सुभाषित

💡 अर्थ

💡 अर्थ

💡 अर्थ