शुक्रवार, 28 जुलै 2028
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 85

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें । जेथ मन हें मुळींच न संभवे । तेंचि स्वरूप मानावें । आपुलें आपण ॥

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की, जिथे मनाचा शिरकाव होत नाही, तेच तुझे खरे स्वरूप आहे असे समज.

"Therefore, Arjuna, know this: where the mind does not exist at all, consider that to be your own true nature."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जाणावें Verb
Janave
ओळखावे / समजावे
Should know
मुळींच Adverb
Mulicha
अजिबात / मुळीच
At all
संभवे Verb
Sambhave
अस्तित्व असणे / संभवणे
To exist / possible
स्वरूप Noun
Swarupa
स्वतःचे मूळ रूप
True nature
आपण Pronoun
Apana
स्वतः
Self

💡 अर्थ

अर्जुना, हे लक्षात ठेव की जिथे मन पोहचू शकत नाही किंवा जिथे मनाचा लवलेशही नसतो, तेच तुझे खरे रूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, आपले खरे स्वरूप हे मनाच्या पलीकडचे आहे. मन हे संकल्प-विकल्पांचे आणि विचारांचे केंद्र आहे. जोपर्यंत मन कार्यरत असते, तोपर्यंत आपण द्वैतात असतो. पण जेव्हा मन शांत होते किंवा आत्मस्थितीत लय पावते, तेव्हाच शुद्ध चैतन्याचा अनुभव येतो. हे 'अमन' किंवा 'उन्मनी' अवस्था म्हणजे स्वतःचे मूळ स्वरूप होय. आत्मज्ञान होण्यासाठी मनाच्या पलीकडे जाणे आवश्यक आहे, कारण मन हे मायेचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण खूप तणावात किंवा विचारांच्या गर्तेत असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून श्वासावर लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे विचारांचा गोंधळ कमी होतो आणि आपल्याला आपल्या मूळ शांत स्वभावाची जाणीव होते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी मन अस्वस्थ असल्यास दोन मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्याने मनाच्या पलीकडील आत्मशक्तीचा अनुभव येतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मस्वरूपाची ओळख करून देत आहेत, जिथे मन पोहोचू शकत नाही अशा स्थितीचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 157

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | विहितु जो आपणा | तोचि कीजे ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस. जे तुला विहित (कर्तव्य म्हणून नेमून दिलेले) आहे, तेच तू कर.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake action. Perform that which is your prescribed duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
Do not abandon
विहितु Adjective
Vihitu
नेमून दिलेले
Prescribed
कीजे Verb
Kije
करावे
Should be done

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस. तुला जे कर्तव्य सांगितले आहे, तेच तू नीट कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. उलट, आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा योग आहे. कर्म सोडण्यापेक्षा ते ईश्वरार्पण बुद्धीने करणे श्रेष्ठ आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता न करता कर्मावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे आणि कर्माचा त्याग न करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 165

म्हणौनि जे जे उचित। आणि अवसरें पावे प्राप्त। ते ते कर्म अचुंबित। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and presents itself as a duty in the moment, perform that action perfectly."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
अवसरें Adverb
Avasarē
वेळेनुसार / प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained / Received
अचुंबित Adverb
Achumbita
न चुकता / अचूकपणे
Without fail / Flawlessly
आचरावें Verb
Ācharāvē
आचरण करावे / करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्यासमोर येते, ते ते कर्तव्य कर्म न चुकता उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःहून कर्माची निवड करण्यापेक्षा, परिस्थितीनुसार आणि काळानुसार जे विहित कर्तव्य (उचित कर्म) आपल्या वाट्याला येते, तेच ईश्वरी आज्ञा मानून स्वीकारावे. 'अचुंबित' या शब्दाचा अर्थ असा की, त्या कर्मात कोणतीही त्रुटी न ठेवता, आळस न करता आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता ते पूर्ण निष्ठेने पार पाडावे. हेच सहज कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही रस्त्याने जात असताना कोणाला मदतीची गरज भासली, तर ते तुमचे त्या वेळचे 'प्राप्त कर्म' आहे. ते टाळण्याऐवजी पूर्ण क्षमतेने मदत करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्मयोगाचे विवेचन करताना, ज्ञानेश्वर महाराज व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये कशी पार पाडावीत, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा