←
रविवार, 18 जून 2028
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 310

म्हणोनि जयाचेनि मुखें। न बोलिजे कवणें दुःखें। आणि प्राप्तेंहि सुखें। सुखावेना॥

"Therefore, he from whose mouth no word of grief issues, and who is not elated by the pleasures he attains."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जयाचेनि Pronoun
Jayacheni
ज्याच्या
Whose
मुखें Noun
Mukhen
मुखाने / तोंडाने
By mouth
कवणें Adjective
Kavane
कोणत्याही
Any
प्राप्तेंहि Adjective
Praptenhi
मिळालेल्या सुद्धा
Even if attained
सुखावेना Verb
Sukhavena
हुरळून जात नाही
Does not get elated

💡 अर्थ

म्हणून ज्याच्या तोंडून दुःखाच्या वेळी कोणतीही तक्रार येत नाही आणि सुख मिळाले तरी जो हुरळून जात नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याच्या जीवनात कितीही मोठे दुःख आले तरी त्याच्या मुखातून कधीही खेदाचे शब्द बाहेर पडत नाहीत. तो परिस्थितीला दोष देत नाही. त्याचप्रमाणे, अनुकूल परिस्थिती किंवा सुख प्राप्त झाले असता तो आनंदाने उन्मत्त होत नाही किंवा अहंकारी बनत नाही. सुख आणि दुःख या दोन्ही द्वंद्वांमध्ये त्याचे मन अत्यंत स्थिर आणि शांत असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला परीक्षेत कमी गुण मिळतात तेव्हा रडत न बसणे आणि खूप यश मिळाले तरी हवेत न उडणे, म्हणजेच मनाचा समतोल राखणे, हे या ओवीचे शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना माउली या ओवीतून सुख-दुःखातील अलिप्तता स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 24

तैसे कर्माचेनि मिषे । जे जे काही प्रकाशे । ते ब्रह्मचि असे । ऐसें जो जाणे ॥

"In the same way, he who knows that whatever is manifested under the guise of action is Brahman itself."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
of action
मिषे Noun
Mishe
निमित्ताने किंवा बहाण्याने
under the guise or pretext
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकट होते किंवा दिसते
appears or shines forth
ब्रह्मचि Noun
Brahmachi
ब्रह्मच
Brahman itself
जाणे Verb
Jane
ओळखतो किंवा जाणतो
knows or realizes

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या निमित्ताने जे काही घडते किंवा दिसते, ते सर्व ब्रह्मच आहे असे जो ओळखतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत ज्ञानाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये वेगळेपण दिसत नाही. त्याला सर्वत्र परब्रह्माचाच अनुभव येतो. जसे सोन्याचे दागिने विविध आकाराचे दिसले तरी ते मुळात सोनेच असतात, तसे कर्माचे विविध प्रकार आणि व्यवहार दिसले तरी त्यामागे एकच चैतन्य (ब्रह्म) भरलेले असते, असे जो जाणतो तोच खरा मुक्त होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते 'माझे' किंवा 'मी करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते ईश्वराचे रूप मानून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाच्या (ब्रह्माच्या) उपासनेसाठी करावा.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीला सर्व कर्मांमध्ये ईश्वरी तत्त्व कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 268

म्हणोनि कर्मे तंव न सांडावीं । परि तीं फळाशा सांडावी । मग यथाविधि करावी । अनुष्ठानें ॥ २६८ ॥

"Therefore, do not abandon actions, but abandon the expectation of results; then perform your duties with proper discipline."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कार्ये / कर्तव्ये
Actions / Duties
सांडावीं Verb
Sandavi
सोडावीत / त्याग करावा
Should be abandoned
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा
Desire for results
यथाविधि Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे / योग्य रीतीने
As per rules / Properly
अनुष्ठानें Noun
Anushthane
आचरण / अंमलबजावणी
Performance / Practice

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे कधीही सोडू नयेत, फक्त त्या कर्मांच्या फळाची आशा सोडावी आणि मग सर्व कर्मे शास्त्रोक्त पद्धतीने पार पाडावीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, मोक्ष मिळवण्यासाठी किंवा आध्यात्मिक प्रगतीसाठी हातातील कर्मे सोडून देण्याची गरज नाही. कर्माचा त्याग करणे हा खरा संन्यास नसून, कर्माच्या फळाची अभिलाषा किंवा 'मी हे फळ मिळवण्यासाठी काम करत आहे' ही भावना सोडणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता, विहित कर्तव्य म्हणून आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने (यथाविधि) कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, उलट ते चित्तशुद्धीला कारणीभूत ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की विद्यार्थी अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न राहता, 'मी माझा अभ्यास पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करेन' यावर लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक ताण कमी होतो.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्मयोगाचे आचरण कसे करावे आणि कर्माचा त्याग न करताही मुक्त कसे व्हावे, याचे मार्गदर्शन माउली येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा