🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत विघातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जगामध्ये संशयासारखे दुसरे कोणतेही मोठे पाप नाही. संशय हा माणसाच्या विनाशाला कारणीभूत ठरणारी एक 'विवसी' (राक्षसी किंवा डाकिण) आहे. ज्याप्रमाणे एखादी राक्षसी सर्वस्व गिळून टाकते, त्याप्रमाणे संशय माणसाचा विवेक, शांती आणि प्रगती नष्ट करतो. संशयी माणसाला ना या जगात सुख मिळते ना परलोकात. म्हणून साधकाने आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालताना या संशयाचा समूळ नाश करणे अनिवार्य आहे.

आपल्या ध्येयावर किंवा स्वतःच्या क्षमतेवर कधीही संशय घेऊ नका. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मी पास होईल की नाही?' असा सतत संशय घेत राहिला, तर त्याचा अभ्यासातला लक्ष उडते आणि तो अपयशी होतो. म्हणून आत्मविश्वासाने प्रयत्न करावेत.

ज्ञानप्राप्तीच्या मार्गात संशय हा कसा सर्वात मोठा अडथळा आणि विनाशाचे कारण ठरतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, साधक किंवा योगी पुरुष विविध मार्गांनी ईश्वराची उपासना करतात. काही लोक देवतांची पूजा करून 'दैव यज्ञ' करतात, तर काही आत्मज्ञानाच्या अग्नीमध्ये स्वतःच्या अहंकाराचे हवन करतात. जरी या क्रिया वरवर वेगवेगळ्या दिसत असल्या, तरी ज्ञानी पुरुषाच्या दृष्टीने त्या सर्व क्रियांचे अंतिम स्वरूप हे ईश्वराशी (मद्रूप) एकरूप होणेच असते. कर्मातील विविधता ही केवळ बाह्य आहे, अंतर्यामी सर्व काही ब्रह्मरूपच आहे.

आपण करत असलेले कोणतेही काम (उदा. अभ्यास, घरातील काम किंवा नोकरी) हे केवळ कर्तव्य म्हणून न करता, ती देवाची सेवा किंवा एक 'यज्ञ' आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करणे हा देखील एक यज्ञच आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला विविध प्रकारचे यज्ञ आणि ते करण्यामागची योग्यांची दृष्टी समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भीष्म पितामहांच्या अफाट शक्तीचे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. दुर्योधनाचा निरुत्साह पाहून आणि त्याला धीर देण्यासाठी, कुरुवंशाचे आधारस्तंभ असलेल्या भीष्मांनी युद्धाची घोषणा करण्यापूर्वी मोठा सिंहनाद केला. त्यांच्या या आवाजाची तुलना आकाशात कडाडणाऱ्या पावसाळी ढगांशी केली आहे. हे त्यांच्या अगाध प्रतापाचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या त्यांच्या निष्ठेचे प्रतीक आहे.

जेव्हा आपल्या समूहाचा उत्साह कमी होतो, तेव्हा प्रमुखाने आपल्या आत्मविश्वासाने आणि शब्दांनी इतरांमध्ये ऊर्जा भरली पाहिजे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रकल्पाच्या वेळी टीम लीडरने भीष्मांसारखा ठाम निर्धार व्यक्त करणे.

कौरव सैन्याचा उत्साह वाढवण्यासाठी कुरुवृद्ध भीष्म पितामहाने युद्धाचा शंख फुंकण्यापूर्वी केलेल्या सिंहनादाचे वर्णन या ओवीत आले आहे.