🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे गुपित स्पष्ट करतात. जो मनुष्य बाह्यतः कर्म करत असतानाही अंतर्यामी 'मी कर्ता नाही' या भावनेत स्थिर असतो, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो मनुष्य केवळ शरीर स्थिर ठेवून मनात संकल्पांचे कर्म करत असतो, तो अकर्मात कर्म करतो. या दोन्हीतील सूक्ष्म भेद जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच ज्ञानाची पराकाष्ठा आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ: एखादे सामाजिक कार्य करताना स्वतःच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता ते निस्वार्थपणे करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवद्गीतेसारख्या गहन आध्यात्मिक विषयाचे मर्म केवळ तोच व्यक्ती समजू शकतो ज्याच्याकडे तशी पात्रता (अधिकार) आहे. ज्याप्रमाणे संगीतातील बारकावे समजण्यासाठी कानाला संगीताची जाण असावी लागते, तसेच आत्मज्ञानाचा आनंद घेण्यासाठी अंतःकरण शुद्ध, एकाग्र आणि जिज्ञासू असावे लागते. केवळ बुद्धीने नव्हे, तर अनुभवाने हे शास्त्र समजते.

कोणतीही उच्च विद्या किंवा कौशल्य आत्मसात करण्यासाठी आधी स्वतःची पात्रता निर्माण करावी लागते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला एखादा कठीण विषय शिकायचा असेल, तर आधी त्या विषयाची मूलभूत माहिती असणे आवश्यक आहे.

भगवद्गीतेचे निरूपण करताना ज्ञानेश्वर महाराज या ग्रंथाचे महत्त्व आणि तो समजून घेण्याची पात्रता सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' (परिस्थितीनुसार योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) असावे. हे कर्म करताना मनात ओझे न बाळगता ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि आनंदाने करावे. तसेच, ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने किंवा योग्य शिस्तीने पार पाडावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रेमाने आणि अचूकतेने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधकारक न ठरता मोक्षदायक ठरते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ उरकून टाकण्यासाठी न करता, ते काम पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता विषयाच्या आवडीने आणि एकाग्रतेने करावा.

भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज योग्य कर्माचे स्वरूप आणि ते करण्याची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.