🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी दुःखाचे मूळ हे इंद्रियांच्या विषयांवरील आसक्तीमध्ये आहे. जेव्हा एखादा साधक आपल्या अंतःकरणातून विषयांची ओढ किंवा वासना पूर्णपणे काढून टाकतो, तेव्हा दुःखाचा उगमच नष्ट होतो. ज्या ठिकाणी विषयांचा स्पर्शही नाही किंवा त्यांचे अस्तित्वही नाही, तिथे दुःखाला जागाच उरत नाही. हे आत्मिक शांतीचे आणि मुक्तीचे लक्षण आहे.

दैनंदिन जीवनात, जर आपण एखाद्या वस्तूवर (उदा. नवीन मोबाईल किंवा गाडी) अति प्रेम केले नाही, तर ती वस्तू खराब झाल्यावर किंवा हरवल्यावर आपल्याला दुःख होत नाही. आसक्ती सोडल्यास मन शांत राहते.

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला इंद्रियविषय आणि दुःख यांचा संबंध समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की, जेव्हा एखादा ज्ञानी पुरुष फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म असूनही त्याला चिकटत नाही. अशा कर्माला 'अकर्म' म्हणतात. ज्याप्रमाणे बी भाजले तर त्यातून अंकुर फुटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त कर्म पुनर्जन्माला कारणीभूत ठरत नाही. हे कर्म केवळ शरीराद्वारे घडते, पण आत्म्याला त्याचा स्पर्श होत नाही.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता काम करणे, यामुळे मनाला शांती मिळते.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे 'अकर्म' या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण देत आहेत, जिथे ज्ञानी पुरुष आसक्तीशिवाय कर्म करतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांचा मोह सोडतो आणि आपले चित्त अंतर्मुख करतो, त्याला खऱ्या शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होते. इंद्रियांचे विषय हे तात्पुरते सुख देतात, पण आत्मसुख हे अक्षय असते. जेव्हा मन बाह्य जगातून निवृत्त होऊन आत्मस्वरूपात विलीन होते, तेव्हा साधक परमानंदात मग्न होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नसून अंतरीक समृद्धी आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या मतांमध्ये सुख शोधतो. त्याऐवजी दिवसातून १० मिनिटे शांत बसून स्वतःच्या श्वासावर लक्ष केंद्रित केल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते, जे बाह्य सुखापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात सुख शोधणाऱ्या साधकाच्या स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.