मंगळवार, 25 जानेवारी 2028
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 15

तैसें सुख आणि दुःख । मानूनि जे सम्यक् । न घेती बाधु देख । द्वंद्वाचा जो ॥

तैसे सुख आणि दुःख । मानूनि जे सम्यक् । न घेती बाधु देख । द्वंद्वाचा जो ॥

"Similarly, he who treats pleasure and pain alike and is not affected by these dualities, is the one who remains steady."

तैसें Adverb
Taisē
त्याप्रमाणे
In that manner
सुख Noun
Sukha
आनंद
Happiness
दुःख Noun
Duḥkha
कष्ट किंवा वेदना
Sorrow or Pain
मानूनि Verb
Mānūni
मानून किंवा समजून
Considering
सम्यक् Adverb
Samyak
समान किंवा योग्य प्रकारे
Equally or properly
बाधु Noun
Bādhu
बाधा किंवा त्रास
Affliction or disturbance
द्वंद्वाचा Noun
Dvandvācā
जोडीचा (सुख-दुःख)
Of the dualities

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे सुख आणि दुःख या दोघांनाही समान मानून, जो मनुष्य या द्वंद्वांनी विचलित होत नाही, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संसारातील सुख आणि दुःख ही दोन्ही द्वंद्व आहेत. जो साधक या दोन्ही स्थितींमध्ये आपले मानसिक संतुलन ढळू देत नाही आणि त्यांना समान लेखतो, त्यालाच या जगातील द्वंद्वांचा त्रास होत नाही. अशी समत्वाची बुद्धी असणारा पुरुषच आत्मज्ञानासाठी आणि मोक्षासाठी पात्र ठरतो. हे सुख-दुःख केवळ इंद्रियांचे भास आहेत, असे मानून जो स्थिर राहतो, तोच खरा योगी.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला यश मिळते तेव्हा हुरळून न जाणे आणि अपयश आले तर खचून न जाता शांत राहणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक रूप आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामात नुकसान झाले तरी मन शांत ठेवून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे स्वरूप आणि भौतिक जगातील सुख-दुःखात समतोल राखण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥

म्हणोनि हे माझे मत । जे अनुष्ठिती सतत ।
श्रद्धावंत मत्सुरहित । अर्जुना गा ॥

"Those who follow My teachings with faith and without envy are also freed from the bondage of karma."

मत Noun
Mata
शिकवण किंवा विचार
Teaching or doctrine
अनुष्ठिती Verb
Anushthiti
आचरण करतात
Practice or follow
सतत Adverb
Satata
नेहमी
Constantly
श्रद्धावंत Adjective
Shraddhavant
पूर्ण विश्वास असलेले
Full of faith
मत्सुरहित Adjective
Matsurahit
द्वेष किंवा मत्सर नसलेले
Without envy or malice
मुच्यन्ते Verb
Muchyante
मुक्त होतात
Are liberated

💡 अर्थ

जे लोक माझ्या या शिकवणीचे श्रद्धेने आणि मनात कोणताही मत्सर न ठेवता सतत पालन करतात, ते कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताने सांगितलेला निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग हा केवळ सिद्धांतात नसून तो आचरणात आणण्यासाठी आहे. जे साधक संशय न घेता आणि ईश्वराच्या शब्दावर पूर्ण विश्वास ठेवून आपली विहित कर्मे करतात, त्यांना ती कर्मे कधीही बाधत नाहीत. मत्सराचा अभाव आणि श्रद्धेचे बळ माणसाला संसाराच्या चक्रातून सोडवते. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, कर्तव्याचे पालन करणे हाच खरा मोक्ष मार्ग आहे असे माऊली सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने आणि फळाची चिंता न करता काम करावे. उदाहरण: घरातील कामे करताना ती कटकट न मानता कुटुंबाची सेवा म्हणून आनंदाने करणे, ज्यामुळे मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण निष्काम कर्मयोगाच्या पालनाचे महत्त्व आणि त्याचे फळ अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 238

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे हेचि परम । जेणे पाविजे पुरुषोत्तम । निभ्रांत गा ॥ २३८ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, for it is the highest path. By doing so, one undoubtedly attains the Supreme Being."

उचित Adjective
ucita
योग्य किंवा विहित
appropriate or prescribed
आचरावे Verb
ācarāvē
आचरण करावे किंवा पाळावे
should practice or perform
परम Adjective
parama
श्रेष्ठ किंवा सर्वोच्च
supreme or highest
पाविजे Verb
pāvijē
प्राप्त होतो
attains or reaches
पुरुषोत्तम Noun
puruṣōttama
परमेश्वर किंवा उत्तम पुरुष
Supreme Being
निभ्रांत Adverb
nibhrānta
नि:संशयपणे किंवा खात्रीने
undoubtedly or certainly

💡 अर्थ

म्हणून जे आपल्यासाठी योग्य असे कर्तव्य कर्म आहे, तेच श्रेष्ठ मानून करावे. कारण अशा कर्माच्या आचरणानेच नि:संशयपणे परमेश्वराची प्राप्ती होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची आशा न धरता केवळ आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे, हीच सर्वात मोठी साधना आहे. जेव्हा आपण आपले काम 'उचित' आणि 'परम' (श्रेष्ठ) मानून करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर उलट ते आपल्याला पुरुषोत्तमापर्यंत म्हणजेच ईश्वरापर्यंत घेऊन जाते. यात तिळमात्रही शंका नाही की निष्काम कर्म हेच मोक्षाचे साधन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ मार्कांसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे किंवा कर्मचाऱ्याने आपले काम प्रामाणिकपणे करणे हे 'उचित कर्म' आहे. असे केल्याने कामाचा ताण येत नाही आणि प्रगती होते.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्म आणि स्वधर्माचे पालन केल्याने ईश्वराची प्राप्ती कशी होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा