🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्म्याच्या शाश्वत स्वरूपाची जाणीव करून देतात. ते म्हणतात की, देहाच्या नाशाने आत्म्याचा नाश होतो हा जो तुझा भ्रम आहे, तो सोडून दे. आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य असून तो कधीही नष्ट होत नाही. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर मृत्यूचे भय उरत नाही आणि मनुष्याला जीवनाचे खरे स्वरूप समजते. अर्जुनाने युद्धाच्या प्रसंगी मोहग्रस्त होऊ नये, हाच या उपदेशाचा मुख्य उद्देश आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मोठ्या संकटाचा किंवा बदलाचा सामना करावा लागतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक अस्तित्व (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवल्यास किंवा नुकसान झाल्यास दुःखी न होता, जीवनातील शाश्वत मूल्यांवर लक्ष केंद्रित करावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी आत्म्याच्या अमरत्वाचे आणि अविनाशी स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य आहे. ज्याप्रमाणे एखादी वस्तू नष्ट होऊ शकते, तसा आत्मा नाही. तो 'अज' (ज्याचा जन्म होत नाही) आणि 'अव्यय' (ज्याचा क्षय होत नाही) आहे. जो मनुष्य हे जाणतो की आत्मा नित्य आणि निर्विकार आहे, त्याला हे समजते की आत्मा कोणाला मारू शकत नाही आणि कोणाकडून मारलाही जाऊ शकत नाही. मृत्यू हा केवळ देहाचा होतो, आत्म्याचा नाही.

जेव्हा आपल्याला जीवनात मोठ्या संकटाचा किंवा मृत्यूचा विचार करून भीती वाटते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ स्वरूप (आत्मा) शाश्वत आहे. उदाहरण: एखाद्या प्रिय व्यक्तीच्या निधनानंतर होणारे दुःख कमी करण्यासाठी 'आत्मा अमर आहे' हा विचार मनाला शांती देतो.

अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी भगवान श्रीकृष्ण त्याला आत्म्याचे नित्य आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्यावेळी साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' अशी प्रचिती येते, त्यावेळी त्याच्या हातून घडणारी सर्व कर्मे ही फळाची अपेक्षा न ठेवता केली जातात. जसे अग्नीत टाकलेले पदार्थ भस्म होतात, तसे ज्ञानाच्या प्रकाशात कर्मांचे बंधन नष्ट होते. तो पुरुष कर्तेपणाचा अहंकार सोडून देतो आणि सर्व कर्मे ब्रह्मरूप मानतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता निस्वार्थपणे काम करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानी पुरुषाच्या कर्म करण्याच्या पद्धतीबद्दल आणि त्याच्या मानसिक स्थितीबद्दल सांगत आहेत.