🕉️संस्कृत सुभाषित

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, जो पुरातन योग काळाच्या ओघात नष्ट झाला होता, तोच मी आज तुला पुन्हा सांगितला आहे. याचे कारण म्हणजे तू माझा निस्सीम भक्त आणि प्रिय मित्र आहेस. यावरून हे स्पष्ट होते की, ईश्वरी ज्ञान किंवा आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी केवळ बुद्धी असून चालत नाही, तर अंतःकरणात भक्ती आणि देवाशी असलेले प्रेमाचे नाते असणे आवश्यक आहे. भक्तीमुळेच कठीण रहस्ये उलगडतात.

आपल्या जीवनात जेव्हा आपण एखादी कला किंवा विद्या शिकतो, तेव्हा आपल्या गुरूंप्रती असलेली निष्ठा आणि प्रेम आपल्याला त्या विषयातील सखोल ज्ञान मिळवून देते. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी जेव्हा आपल्या शिक्षकांशी प्रामाणिक आणि नम्र असतो, तेव्हा शिक्षक त्याला पुस्तकाबाहेरचे व्यावहारिक अनुभव आणि गुपिते आनंदाने सांगतात.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे स्पष्ट करत आहेत की, ते त्यालाच हा श्रेष्ठ योग का सांगत आहेत, ज्यामध्ये भक्ती आणि मैत्रीचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला मार्गदर्शन करताना सांगतात की, कर्माचा त्याग करणे हा खरा मार्ग नाही. खरा मार्ग म्हणजे कर्मामागील 'मी करतो' हा अहंकार सोडणे होय. अर्जुनाला 'धनुर्धरा' म्हणून संबोधून ते त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आणि कौशल्याची आठवण करून देत आहेत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा आणि कर्तेपणाचा गर्व सोडतो, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने कर्मयोगाचे आचरण करू शकतो. कर्माचा 'आदर' करणे म्हणजे ते ईश्वराची सेवा समजून पूर्ण निष्ठेने करणे होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम आपली जबाबदारी समजून आनंदाने पूर्ण करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर स्वतःचा बडेजाव न मिरवता, तो आपल्या मेहनतीचा आणि आशीर्वादाचा भाग आहे असे मानावे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अहंकार सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे कर्म योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरें) आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. ते कर्म 'विहित' म्हणजे शास्त्राने सांगितलेले आपले कर्तव्य आहे, असे मानून ते नि:संशयपणे पूर्ण करावे. कर्मापासून पळ काढणे हा मार्ग नसून, प्राप्त कर्तव्य निष्ठेने पार पाडणे हाच खरा परमार्थ आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर वेळेवर अभ्यास करणे हे त्याचे 'उचित' आणि 'विहित' कर्म आहे. आळस करून ते टाळण्याऐवजी, ते आपले कर्तव्य मानून पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचा अवलंब करणे होय.

ज्ञानेश्वर महाराज प्राप्त परिस्थितीनुसार येणाऱ्या कर्तव्याचे पालन करणे हेच कसे महत्त्वाचे आहे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.