🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला मार्गदर्शन करताना म्हणतात की, मनुष्याच्या मनातील सर्व संशय हे केवळ अज्ञानातून निर्माण होतात. हे संशय एका जाळ्याप्रमाणे माणसाला अडकवून ठेवतात आणि त्याची प्रगती रोखतात. हा संशय नष्ट करण्यासाठी दुसऱ्या कोणाची वाट न पाहता, स्वतःच्या विवेकाने आणि आत्मज्ञानाने तो तोडून टाकला पाहिजे. ज्ञानाचा उदय झाला की संशयाचे अस्तित्व आपोआप संपते.

जेव्हा आपल्याला आपल्या ध्येयाबद्दल किंवा क्षमतेबद्दल शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवून तो संशय दूर करावा. उदाहरणार्थ, नवीन व्यवसाय सुरू करताना भीती वाटत असेल, तर त्या क्षेत्राचा अभ्यास केल्यास आत्मविश्वास वाढतो आणि संशय फिटतो.

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्री ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या तलवारीने संशयाचा नाश करण्याच्या आवश्यकतेवर भर देतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (फलाची आशा सोडणे) आणि कर्मयोग (निःस्वार्थपणे कर्म करणे) हे दोन्ही मार्ग एकाच ध्येयाकडे नेणारे आहेत. वरवर पाहता ते वेगळे वाटले तरी त्यांचे मूळ तत्व एकच आहे. जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे, कारण दोघांचेही मन स्थिर असते. अर्जुनाला उपदेश करताना माउली म्हणतात की या दोन मार्गांत द्वैत किंवा भेद पाहणे चुकीचे आहे. कर्माचा त्याग करणे आणि कर्म फलाचा त्याग करणे या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.

आपल्या दैनंदिन जीवनात, आपण अभ्यास करताना किंवा काम करताना केवळ निकालाची चिंता न करता, ते काम मनापासून करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा संगम होय. उदाहरणार्थ, खेळाडूने केवळ जिंकण्यासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे.

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील तात्विक एकता ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्य कर्मापासून सुटू शकत नाही, परंतु कर्माच्या बंधनात अडकण्याचे मुख्य कारण 'अहंकार' आहे. जेव्हा आपण 'मी करतो' हा भाव ठेवतो, तेव्हा आपण कर्माला चिकटतो. म्हणून, अर्जुनाला उपदेश केला आहे की, तू तुझा अहंकार त्यागून केवळ तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाड. स्वधर्माचे आचरण करणे हाच प्रगतीचा खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मीच हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेत यश मिळवल्यावर त्याचा अहंकार न करता, ते आपल्या कष्टाचे आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाचे फळ आहे असे मानून पुढील अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला अहंकार सोडून स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.