🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. जो साधक आपल्या कर्माच्या फळाची आसक्ती पूर्णपणे त्यागून देतो, तो आत्मस्वरूपात सदैव तृप्त असतो. त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही आधाराची किंवा लाभाची अपेक्षा नसते. असा मनुष्य जरी जगाच्या दृष्टीने सर्व प्रकारची कर्मे करत असला, तरी त्याच्या मनात 'मी करतोय' हा अहंकार नसल्यामुळे त्याला कर्माचे फळ किंवा पाप-पुण्य लागत नाही. त्याचे कर्म हे अकर्मासारखेच निष्काम असते.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला यातून काय मिळेल?' या विचारापेक्षा 'मी हे काम किती उत्तम करू शकतो' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेतल्यास त्यांना तणाव जाणवणार नाही.

निष्काम कर्म करणाऱ्या व्यक्तीला कर्माचे बंधन कसे लागत नाही, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत. येथे 'संन्यास' म्हणजे केवळ वस्त्रांचा त्याग नव्हे, तर बुद्धीने कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे होय. ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात की, ज्याप्रमाणे अग्नी सर्व अशुद्धता जाळून टाकतो, त्याप्रमाणे हा फलाशात्याग मनुष्याचे अंतःकरण शुद्ध करतो. या जगामध्ये किंवा स्वर्गादी तिन्ही लोकांमध्ये आत्मज्ञानायुक्त अशा या त्यागासारखी दुसरी कोणतीही पवित्र किंवा पावन करणारी गोष्ट नाही. हेच परम सत्य आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, ते काम उत्तम प्रकारे करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासाच्या आनंदासाठी अभ्यास करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्म आणि बुद्धियोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून त्यागाची थोरवी स्पष्ट करतात.

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाच्या तेजाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कडाडून चमकणाऱ्या विजेचा झोत इतका प्रबळ असतो की त्याला कोणीही आपल्या हाताने पकडू शकत नाही किंवा रोखू शकत नाही, अगदी तसेच आत्मप्रकाशाचे स्वरूप असते. हा आत्मप्रकाश अत्यंत शुद्ध, स्वयंभू आणि सर्वव्यापी आहे. जेव्हा एखाद्या साधकाला आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला या दिव्य आणि अमर्याद प्रकाशाचा अनुभव येतो, जो मानवी बुद्धी किंवा इंद्रियांच्या पकडीत येत नाही.

आपल्यातील आंतरिक शक्ती आणि आत्मविश्वासाला ओळखा. ज्याप्रमाणे वीज कोणालाही रोखता येत नाही, त्याचप्रमाणे तुमच्यातील जिद्द आणि ज्ञान इतके प्रबळ ठेवा की बाह्य संकटे तुम्हाला रोखू शकणार नाहीत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीतील तेजाचे आणि त्याच्या अफाट स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.