शुक्रवार, 20 ऑगस्ट 2027
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 148

म्हणोनि अज्ञानापासोनि फिटे । आणि संशयाची झाडणी होय । मग आत्मस्वरूपीं निधडे । बुद्धी राहे ॥ १४८ ॥

"Therefore, ignorance is removed and doubts are cleared; then the intellect stays firm in the Self."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajñānāpāsoni
अज्ञानापासून
from ignorance
फिटे Verb
phiṭe
नाहीसे होते / सुटका होते
is dispelled / cleared
संशयाची Noun
saṁśayācī
शंकेची
of doubt
झाडणी Noun
jhāḍaṇī
निवारण / स्वच्छता
clearing / removal
आत्मस्वरूपीं Noun
ātmasvarūpīṁ
स्वतःच्या स्वरूपात
in the nature of the Self
निधडे Adverb
nidhaḍe
निश्चलपणे / धैर्याने
firmly / steadily
बुद्धी Noun
buddhī
विचारशक्ती
intellect

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञान दूर होते आणि मनातील सर्व शंका मिटतात, मग बुद्धी आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर होते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याच्या अंतःकरणातील अज्ञानाचा अंधकार पूर्णपणे नाहीसा होतो. मनातील सर्व प्रकारचे संशय आणि द्विधा मनस्थिती दूर होते (झाडणी होते). अशा प्रकारे संशयरहित झालेली बुद्धी मग इकडे-तिकडे न भटकता केवळ आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी अत्यंत स्थिर आणि निश्चयी होऊन राहते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या विषयाचे पूर्ण आणि अचूक ज्ञान मिळते, तेव्हा आपला गोंधळ संपतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास पूर्ण झाल्यावर भीती निघून जाते आणि आत्मविश्वास वाढतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यामुळे होणारी अज्ञाननिवृत्ती आणि बुद्धीची स्थिरता यांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 43

तैसे संन्यास आणि योगु । हे दोन्ही एकचि मार्गु । परी कळावया भेदु । दाविला असे ॥ ४३ ॥

"Similarly, Sanyasa and Yoga are both one and the same path; but to make the distinction clear, they have been shown as different."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
Similarly
संन्यास Noun
Sanyasa
कर्माचा त्याग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
Path of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
मार्गु Noun
Margu
रस्ता किंवा मार्ग
Path
भेदु Noun
Bhedu
फरक
Difference

💡 अर्थ

त्याचप्रमाणे संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग एकच आहेत. फक्त समजून घेण्यासाठी त्यांच्यात फरक दाखवला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, वरवर पाहता संन्यास (कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन भिन्न मार्ग वाटू शकतात. परंतु, आध्यात्मिक दृष्टीने विचार केल्यास हे दोन्ही मार्ग एकाच ध्येयाकडे नेणारे आहेत. साधकाला या दोन्ही मार्गांचे स्वरूप नीट कळावे आणि गोंधळ होऊ नये, म्हणून श्रीकृष्णाने त्यांच्यातील सूक्ष्म भेद स्पष्ट करून सांगितला आहे. मुळात हे दोन्ही मार्ग एकाच सत्याचे दोन पैलू आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण एखादे काम निस्वार्थ भावनेने केले, तर ते संन्यासासारखेच श्रेष्ठ ठरते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांच्या मागे न लागता ज्ञानासाठी अभ्यास करणे हा एक प्रकारचा योगच आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांच्यातील मूळ ऐक्य ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 49

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥

म्हणोनि जन्म कर्म माझें । हें दिव्य जो जाणे बीजें । तो देह सांडूनि मजचि । मिळोनि जाय ॥ ४९ ॥

"Therefore, my birth and actions are divine; he who knows this in truth, upon leaving the body, is not reborn but merges into Me."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जन्म Noun
Janma
जन्म
Birth
कर्म Noun
Karma
कार्य
Action
दिव्य Adjective
Divya
अलौकिक
Divine
बीजें Adverb
Bije
तत्त्वतः/मुळापासून
In essence
सांडूनि Verb
Sanduni
त्यागून/सोडून
Leaving/Renouncing

💡 अर्थ

म्हणून माझे जन्म आणि कर्म हे दिव्य (अलौकिक) आहेत, हे जो मूळ तत्त्वासह जाणतो, तो देह त्यागल्यावर पुन्हा जन्माला येत नाही, तर मलाच येऊन मिळतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताचे अवतार घेणे (जन्म) आणि त्यांनी केलेली कार्ये (कर्म) ही सामान्य मानवासारखी वासना किंवा कर्माच्या बंधनातून निर्माण झालेली नसतात. ती पूर्णपणे दिव्य आणि लोककल्याणासाठी असतात. जो साधक हे गुपित अंतःकरणापासून जाणतो, त्याची संसारातील आसक्ती नष्ट होते. असा ज्ञानी पुरुष मृत्यूत्तर पुनर्जन्माच्या चक्रात न अडकता थेट ईश्वराशी एकरूप होतो, म्हणजेच त्याला मोक्ष प्राप्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता 'ईश्वरार्पण' बुद्धीने केल्यास कर्माचे बंधन राहत नाही. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञानप्राप्तीसाठी केल्यास तो आनंददायी होतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य जन्माचे आणि कर्माचे रहस्य अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा