🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो पुरुष ज्ञानी आहे किंवा ज्याच्याकडे अधिकार आहे, त्याने आपले विहित कर्म कधीही सोडू नये. जरी त्याला स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले, तरी समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी त्याने शिस्तीने आणि निष्ठेने आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडले, तर सामान्य लोकही त्याचे अनुकरण करून आळशी बनतील. समाजाचे स्वास्थ्य टिकवण्यासाठी समर्थांनी कर्माचा त्याग न करता ते अधिक चांगल्या प्रकारे करून दाखवावे लागते.

जर तुम्ही एखाद्या गटाचे प्रमुख असाल, तर तुम्ही स्वतः शिस्त पाळून इतरांसमोर उदाहरण ठेवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, शाळेच्या कॅप्टनने स्वतः कचरा उचलला तर इतर मुले त्याचे आपोआप अनुकरण करतात.

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला मार्गदर्शन करण्यासाठी स्वधर्माचे पालन का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्म म्हणजे काय आणि अकर्म म्हणजे काय, हे ओळखणे अत्यंत कठीण आहे. केवळ शारीरिक हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर त्यामागील हेतू आणि आसक्ती महत्त्वाची असते. कर्माची गती इतकी सूक्ष्म आहे की, ज्यांना शास्त्रांचे सखोल ज्ञान आहे असे मोठे विद्वान (कवीश्वर) सुद्धा कर्माच्या खऱ्या स्वरूपाबद्दल संभ्रमात पडतात. कर्माचे मर्म न समजल्यामुळे मनुष्य संसारात अडकतो, म्हणून कर्माचे तत्व समजून घेणे मोक्षासाठी आवश्यक आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक कामे करतो, पण ती का करतोय आणि त्याचा परिणाम काय होईल याचा विचार करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास कर्माचा ताण येत नाही आणि कर्माचे मर्म समजते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म फरक सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग न करता, आपल्या वाट्याला आलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने केली पाहिजेत. 'मनोधर्में' या शब्दाचा अर्थ असा की, कर्म करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा फळाची आशा नसावी. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य एकाग्रतेने आणि शुद्ध हेतूने पार पाडतो, तेव्हा ती कर्मेच आपल्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच ईश्वरी साक्षात्कारापर्यंत घेऊन जातात.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांसाठी अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या शुद्ध हेतूने (मनोधर्माने) अभ्यास करावा. यामुळे त्यांना केवळ परीक्षेत यशच मिळणार नाही, तर त्यांचे व्यक्तिमत्वही समृद्ध होईल.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.