🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या फलश्रुतीबद्दल आणि त्याच्या दर्जाबद्दल भाष्य करत आहेत. ते म्हणतात की, जे लोक आत्मज्ञानाचे मर्म जाणतात आणि ज्यांना वेदांतातील कठीण सिद्धांतांची (प्रमेयांची) उत्तम जाण आहे, अशा विद्वानांना हा ग्रंथ वाचून अत्यंत आनंद आणि मानसिक शांती लाभेल. हा ग्रंथ केवळ शब्दांचा खेळ नसून तो अनुभवाचे अमृत आहे, जे केवळ अधिकारी व्यक्तींनाच पूर्णपणे उमजते.

जेव्हा आपण एखादा कठीण विषय किंवा जीवनविषयक सत्य समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेतल्यास मनाला स्पष्टता आणि शांती मिळते. उदाहरणार्थ, गणिताचा कठीण प्रश्न सुटल्यावर जो आनंद होतो, तसाच आनंद सत्य समजल्यावर होतो.

संत ज्ञानेश्वर आपल्या टीकेचे (ज्ञानेश्वरीचे) महत्त्व सांगताना म्हणतात की हा ग्रंथ विद्वानांना आणि मुमुक्षूंना कसा वाटेल.

या ओवीत अर्जुन आपली अत्यंत व्याकुळ आणि संभ्रमावस्था व्यक्त करत आहे. तो म्हणतो की, युद्धभूमीवर आपल्याच नातेवाईकांना पाहून त्याच्या मनात जो मोह निर्माण झाला आहे, त्याने त्याच्या विवेकावर पडदा टाकला आहे. अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य (धर्म) आणि वैयक्तिक भावना यांत निवड करणे कठीण जात आहे. तो श्रीकृष्णाला शरण जाऊन विनंती करतो की, माझ्यासाठी जे खरोखर हिताचे आहे ते मला सांगा, कारण मी आता स्वतःचा निर्णय घेण्यास असमर्थ आहे.

जेव्हा जीवनात दोन कठीण पर्यायांपैकी एक निवडताना गोंधळ होतो, तेव्हा अहंकार बाजूला ठेवून आपल्या गुरूचा किंवा अनुभवी व्यक्तीचा सल्ला घ्यावा. उदाहरणार्थ, करिअरच्या वळणावर निर्णय घेता येत नसेल तर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे.

कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या प्रसंगी अर्जुन गोंधळलेला आहे आणि तो श्रीकृष्णाला शिष्यभावाने मार्गदर्शन मागत आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून उभे ठाकले आहे, त्याचा त्याग करू नये. ज्ञानी माणसाने देखील जगासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्तव्ये (जी शास्त्राला धरून आहेत) अत्यंत निष्ठेने केली पाहिजेत. कर्माचा कंटाळा न करता किंवा फळाची आशा न धरता, केवळ कर्तव्य भावनेतून कृती करणे हाच खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला अभ्यासाचा कंटाळा आला, तरी त्याने 'हे माझे कर्तव्य आहे' असे समजून ते पूर्ण केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना एखादे कठीण काम समोर आले तर ते टाळण्यापेक्षा, ते आपली जबाबदारी समजून पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

संत ज्ञानेश्वर महाराज जीवनातील कर्तव्ये कशी पार पाडावीत आणि परिस्थितीनुसार प्राप्त होणाऱ्या कर्माचे महत्त्व काय आहे, हे स्पष्ट करत आहेत.