🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाला बाह्य विषयांच्या सुखाची गरज उरलेली नाही, जो आपल्या अंतरात्म्यातच पूर्ण समाधान मानतो, तोच खरा योगी आहे. अशा व्यक्तीला बाह्य जगातील प्रकाश किंवा आनंदाची ओढ नसते, कारण त्याच्या आत ज्ञानाचा दिवा पेटलेला असतो. असा पुरुष देहधारी असूनही ब्रह्माशी एकरूप झालेला असतो, म्हणजेच त्याला मोक्ष प्राप्त होतो. हे सुख शाश्वत असते कारण ते कशावरही अवलंबून नसते.

आपल्याला आनंद मिळवण्यासाठी बाहेरच्या वस्तूंवर (उदा. मोबाईल, खेळणी) अवलंबून राहण्याऐवजी, शांत बसून स्वतःच्या मनात चांगले विचार आणून आनंदी राहण्याचा प्रयत्न करावा. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी खचून न जाता, स्वतःच्या मेहनतीवर विश्वास ठेवून शांत राहणे.

भगवान श्रीकृष्ण अंतरात्म्यात सुख शोधणाऱ्या योग्याचे लक्षण आणि त्याची गती सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, साधक किंवा योगी पुरुष विविध मार्गांनी ईश्वराची उपासना करतात. काही लोक देवतांची पूजा करून 'दैव यज्ञ' करतात, तर काही आत्मज्ञानाच्या अग्नीमध्ये स्वतःच्या अहंकाराचे हवन करतात. जरी या क्रिया वरवर वेगवेगळ्या दिसत असल्या, तरी ज्ञानी पुरुषाच्या दृष्टीने त्या सर्व क्रियांचे अंतिम स्वरूप हे ईश्वराशी (मद्रूप) एकरूप होणेच असते. कर्मातील विविधता ही केवळ बाह्य आहे, अंतर्यामी सर्व काही ब्रह्मरूपच आहे.

आपण करत असलेले कोणतेही काम (उदा. अभ्यास, घरातील काम किंवा नोकरी) हे केवळ कर्तव्य म्हणून न करता, ती देवाची सेवा किंवा एक 'यज्ञ' आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करणे हा देखील एक यज्ञच आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला विविध प्रकारचे यज्ञ आणि ते करण्यामागची योग्यांची दृष्टी समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाच्या मनस्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याच्या मनात संशय निर्माण होतो, तेव्हा त्याच्या ज्ञानावर अज्ञानाचा अंधार पसरतो. संशय हा प्रगतीच्या मार्गातील मोठा अडथळा आहे. ज्याप्रमाणे रात्रीच्या अंधारात रस्ता दिसत नाही आणि माणूस अडखळतो, त्याचप्रमाणे संशयामुळे बुद्धी गोंधळून जाते आणि माणसाला योग्य काय आणि अयोग्य काय हे समजत नाही. अर्जुनाच्या मनातील संशयामुळे त्याची बुद्धी कशी कुंठित झाली आहे, याचे हे मार्मिक विवेचन आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम करताना मनात भीती किंवा संशय ठेवतो, तेव्हा आपली बुद्धी नीट चालत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर माहीत असूनही जर मनात संशय असेल, तर आपण चुकीचे उत्तर लिहितो. म्हणून आत्मविश्वास वाढवून संशय दूर करावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की संशयामुळे बुद्धी कशी भ्रमिष्ट होते आणि ज्ञानाचा प्रकाश कसा मावळतो.