←
शुक्रवार, 25 डिसेंबर 2026
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 89

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानअसिनात्मनः । छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहला । हा संशयो हृदयीं संचला । तो ज्ञानशस्त्रें आपुलां । संहारु कीजे ॥ ८९ ॥

"Therefore, this doubt that has arisen from ignorance and is settled in the heart, should be destroyed with the weapon of knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयो Noun
Sanshayo
संशय किंवा शंका
Doubt
हृदयीं Noun
Hrudayi
मनात किंवा अंतःकरणात
In the heart or mind
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jnanashastre
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
संहारु Noun
Sanharu
नाश किंवा विनाश
Destruction
कीजे Verb
Kije
करावा
Should be done

💡 अर्थ

इसलिए अज्ञान से उत्पन्न और हृदय में स्थित इस संशय को अपने ज्ञान रूपी शस्त्र से नष्ट कर डालो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्याच्या मनातील संशय हा केवळ अज्ञानातून जन्माला येतो. हा संशय आत्मस्वरूपाच्या विस्मरणाने दृढ होतो आणि प्रगतीच्या मार्गात अडथळा ठरतो. ज्याप्रमाणे अंधार घालवण्यासाठी प्रकाशाची गरज असते, त्याप्रमाणे अज्ञानामुळे निर्माण झालेला संशय नष्ट करण्यासाठी 'विवेक' आणि 'आत्मज्ञान' या शस्त्रांचा वापर करणे आवश्यक आहे. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत कर्मयोग साध्य होत नाही, म्हणून ज्ञानाने त्याचा संहार करणे हाच एकमेव मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना किंवा एखादे नवीन काम करताना 'मला हे जमेल का?' असा संशय मनात आला, तर विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवून तो संशय दूर करावा आणि आत्मविश्वासाने कामाला लागावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अज्ञानातून उत्पन्न झालेला संशय आत्मज्ञानाच्या तलवारीने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 260

म्हणोनि आपुला जो स्वधर्मु । तोचि परम मंगलु आश्रमू । जरी होय अतिविषमु । तरी तोचि अनुष्ठावा ॥ २६० ॥

"Therefore, one's own duty is the most auspicious refuge. Even if it is very difficult, one should practice only that."

स्वधर्मु Noun
svadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मंगलु Adjective
maṅgalu
पवित्र किंवा कल्याणकारी
Auspicious or sacred
आश्रमू Noun
āśramū
आश्रयस्थान किंवा विसावा
Refuge or abode
अतिविषमु Adjective
ativiṣamu
अत्यंत कठीण किंवा विषम
Extremely difficult
अनुष्ठावा Verb
anuṣṭhāvā
आचरावा किंवा पालन करावे
Should be practiced

💡 अर्थ

इसलिए अपना जो स्वधर्म है, वही परम कल्याणकारी आश्रय है। यदि वह अत्यंत कठिन भी हो, तो भी उसी का पालन करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे अनन्यसाधारण महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे किंवा धर्माचे अनुकरण करू नये, कारण ते दिसायला सोपे वाटले तरी ते आपल्या प्रकृतीला साजेसे नसते. आपला स्वधर्म, जो आपल्याला आपल्या स्वभावानुसार आणि परिस्थितीनुसार प्राप्त झाला आहे, तोच आपल्यासाठी परम मंगलमय आहे. जरी तो स्वधर्म आचरताना अत्यंत कठीण (अतिविषम) वाटला किंवा त्यात कष्ट असले, तरीही त्याचेच निष्ठेने पालन करावे, कारण त्यातच आत्मोन्नती सामावलेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

प्रत्येकाने दुसऱ्याच्या यशाची किंवा कामाची नक्कल न करता आपल्या स्वतःच्या जबाबदाऱ्या पार पाडाव्यात. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याला गणितात रस असेल तर त्याने मित्राचे पाहून जबरदस्तीने वैद्यकीय क्षेत्राकडे न वळता गणितातच प्रगती करावी, कारण तोच त्याचा स्वधर्म आहे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे श्रेष्ठत्व आणि त्याचे पालन करण्याची आवश्यकता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 189

म्हणोनि तूं आतां । या इंद्रियांसीं सर्वथा । नियमु करीं तत्त्वतां । पापरूपां ॥ १८९ ॥

"Therefore, you must now thoroughly control these senses, which are the form of sin."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांसीं Noun
Indriyansi
इंद्रियांना
To the senses
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Completely
नियमु Noun
Niyamu
ताबा किंवा नियंत्रण
Control or restraint
पापरूपां Adjective
Paparupa
पापाचे स्वरूप असलेल्या
Sinful in nature

💡 अर्थ

इसलिए, अब तुम इन पापी इंद्रियों पर पूरी तरह से नियंत्रण करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, काम (वासना) हा मनुष्याचा सर्वात मोठा शत्रू आहे आणि तो इंद्रियांच्या माध्यमातून प्रकट होतो. जोपर्यंत इंद्रिये मोकाट असतात, तोपर्यंत मनुष्य चुकीच्या मार्गाला लागतो. म्हणून साधकाने किंवा कर्मयोग्याने सर्वात आधी आपल्या ज्ञानेंद्रियांवर आणि कर्मेंद्रियांवर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. इंद्रियनिग्रह हाच आत्मज्ञानाचा पाया आहे, कारण इंद्रिये ताब्यात आली की मन आणि बुद्धी स्थिर व्हायला मदत होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला रागाच्या भरात कोणाला तरी वाईट बोलावेसे वाटते, तेव्हा आपल्या जिभेवर (इंद्रियावर) ताबा मिळवणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

काम (वासना) हा ज्ञानाचा नाश करणारा आहे, हे सांगून श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियनिग्रहाचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा