शनिवार, 19 डिसेंबर 2026
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 162

म्हणोनि अज्ञानापासोनि फिटे । आणि संशयाचीं जाळीं तुटे । मग आत्मस्वरूपीं नीटें । पाविजे गा ॥ १६२ ॥

"Therefore, as ignorance vanishes and the nets of doubt are torn asunder, one rightfully attains the state of the Self."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
फिटे Verb
Phite
दूर होते किंवा सुटका होते
Is removed or cleared
संशयाचीं Noun
Sanshayachi
संशयाची
Of doubt
जाळीं Noun
Jali
जाळी
Web or net
तुटे Verb
Tute
तुटते
Breaks
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
स्वतःच्या मूळ स्वरूपात
In the nature of the self
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होतो
Attains or reaches

💡 अर्थ

इसलिए जब अज्ञान दूर हो जाता है और संदेह का जाल टूट जाता है, तब मनुष्य अपने आत्म-स्वरूप को सहजता से प्राप्त कर लेता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाची प्रक्रिया स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याच्या बुद्धीवर अज्ञानाचे आवरण असते आणि मनात विविध शंकांचे जाळे असते, तोपर्यंत त्याला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाची ओळख पटत नाही. परंतु, जेव्हा गुरूंच्या मार्गदर्शनाने किंवा साधनेने अज्ञान नाहीसे होते आणि संशयाची सर्व बंधने तुटून पडतात, तेव्हा साधक कोणत्याही अडथळ्याशिवाय सरळ आपल्या आत्मस्वरूपात विलीन होतो. हे आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी संशयाचा त्याग करणे हाच मुख्य मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठताना मनात शंका न ठेवता पूर्ण विश्वासाने पाऊल उचलले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या नवीन व्यवसायात किंवा अभ्यासात 'मला हे जमेल का?' असा संशय न धरता पूर्ण निष्ठेने काम केल्यास यश निश्चित मिळते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या तलवारीने संशयाचा नाश करण्याच्या महत्त्वावर भर देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 59

म्हणोनि उचित कर्म । जेणे पाविजे स्वधर्म । तेचि आचरावें उत्तम । सर्वकाळ ॥ ५९ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions by which your duty is fulfilled; practice them excellently at all times."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
पाविजे Verb
Pavije
मिळते किंवा साध्य होते
Attained or fulfilled
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे
Should practice
उत्तम Adjective
Uttam
श्रेष्ठ किंवा चांगल्या प्रकारे
Excellent
सर्वकाळ Adverb
Sarvakaal
नेहमी
Always

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है, जिससे स्वधर्म का पालन होता है, उसे ही हमेशा उत्तम रीति से करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने गोंधळून न जाता आपल्या वाट्याला आलेले जे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) आहे, तेच ओळखावे. जे कर्म करणे नैतिकदृष्ट्या आणि शास्त्रानुसार योग्य आहे, तेच कर्म कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने सतत करत राहावे. स्वधर्माचे आचरण हेच ईश्वराची खरी सेवा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हा तुमचा 'स्वधर्म' आहे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा, दररोज प्रामाणिकपणे आणि उत्तम प्रकारे अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माच्या पालनाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 196

म्हणोनि जे जे उचित । आणि प्रसंगें पावे प्राप्त । तें कर्म न संडीं गा निभ्रांत । विहित म्हणोनि ॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you by occasion, do not abandon that action, for it is ordained."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate/Proper
प्रसंगें Adverb
Prasange
वेळेनुसार/परिस्थितीनुसार
According to occasion
प्राप्त Adjective
Prapta
मिळालेले/वाट्याला आलेले
Obtained/Received
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस/सोडू नकोस
Do not abandon
निभ्रांत Adverb
Nibhranta
नक्कीच/शंका न बाळगता
Undoubtedly/Certainly
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले/कर्तव्य
Prescribed/Ordained

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित है और समय के अनुसार प्राप्त हुआ है, उस विहित कर्म को तुम निःसंदेह होकर कभी मत छोड़ो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात वावरताना जे जे कर्म 'उचित' म्हणजे योग्य आहे आणि जे 'प्रसंगें' म्हणजे परिस्थितीनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्माचा अर्थ असा की जे आपल्या अधिकारानुसार आणि धर्माप्रमाणे आपल्याला करणे प्राप्त आहे. असे कर्म निभ्रांतपणे (कोणतीही शंका न बाळगता) पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा, ते कर्तव्य भावनेने पूर्ण करणे हेच प्रगतीचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला कठीण विषयाचा अभ्यास करावा लागत असेल, तर तो कंटाळा न करता आपले 'विहित' कर्तव्य समजून पूर्ण करावा. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी अभ्यास करणे हे प्राप्त झालेले उचित कर्म आहे, ते टाळू नये.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्म आणि विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा