🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञान प्राप्त करण्याची पद्धत सांगतात. ते म्हणतात की, ज्या ठिकाणी आत्मज्ञानाचा अनुभव देणारे सद्गुरू आहेत, तिथे जाऊन त्यांची मनापासून सेवा करावी. अहंकाराचा त्याग करून त्यांना साष्टांग दंडवत घालावा. जेव्हा शिष्य अशा प्रकारे नम्र होतो आणि सेवाभावाने गुरूंच्या जवळ जातो, तेव्हाच त्याला प्रश्न विचारण्याचा अधिकार प्राप्त होतो. अशा नम्र शिष्याने विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे गुरू आनंदाने देतात आणि त्याला ज्ञानबोध करतात. हे केवळ माहिती मिळवणे नसून गुरू-शिष्य परंपरेतील एक पवित्र समर्पण आहे.

दैनंदिन जीवनात एखादी कला किंवा विद्या शिकताना आपल्या मार्गदर्शकांप्रती नम्रता ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला संगीताचे शिक्षण घ्यायचे असेल, तर गुरूंचा आदर केल्यास आणि त्यांच्या सूचनेनुसार सराव (सेवा) केल्यास विद्या लवकर प्राप्त होते.

सद्गुरूंना शरण जाऊन ज्ञान कसे प्राप्त करून घ्यावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्माचे रहस्य उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे नैतिक आणि शास्त्रशुद्ध दृष्टीने 'उचित' (योग्य) आहे. तसेच, जे कर्म परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरें) आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, तेच करावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा फळाची आशा (अहेतुक) नसावी. जेव्हा माणूस अशा प्रकारे फळाची आसक्ती सोडून कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही आणि त्याचे चित्त शुद्ध होते.

दैनंदिन जीवनात आपल्या वाट्याला आलेले काम पूर्ण निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न करता करावे. उदाहरणार्थ, रस्त्यावरून चालताना जर एखादा कचरा दिसला, तर तो उचलणे हे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे; ते कोणाकडून शाबासकी मिळवण्यासाठी न करता, आपले कर्तव्य म्हणून करावे.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज मोक्षप्राप्तीसाठी निष्काम कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात अज्ञानासारखा दुसरा कोणताही मोठा दोष किंवा शत्रू नाही. अज्ञानामुळे मनुष्याला आपल्या मूळ स्वरूपाची (आत्म्याची) जाणीव राहत नाही. ज्याप्रमाणे आरशावर धूळ साचल्यास आपल्याला आपलेच रूप स्पष्ट दिसत नाही, त्याप्रमाणे अज्ञानाच्या पडद्यामुळे माणूस स्वतःच्या अंतर्यामी असलेल्या ईश्वरी अंशाला ओळखू शकत नाही आणि स्वतःच्याच अस्तित्वाविषयी अनभिज्ञ राहतो.

आपल्यातील सुप्त गुणांची किंवा क्षमतांची जाणीव न होणे हे अज्ञान आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या व्यक्तीला वाटले की ती कधीच प्रगती करू शकणार नाही, तर ते तिचे अज्ञान आहे. हे अज्ञान तिला स्वतःच्याच सामर्थ्यापासून दूर ठेवते.

अज्ञानामुळे मानवाची स्वतःच्या स्वरूपाविषयी कशी दिशाभूल होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.