🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, स्वधर्माप्रमाणे जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे, तेच श्रेष्ठ आहे. जरी ते कर्म वरवर पाहता कठीण किंवा दोषपूर्ण वाटले, तरी ते आपले कर्तव्य म्हणून ईश्वराच्या चरणी अर्पण बुद्धीने आणि प्रेमाने करावे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा ते निष्ठेने करणे महत्त्वाचे आहे. अर्जुनाला युद्ध करणे अधर्म वाटत होते, पण ते त्याचे विहित कर्तव्य होते, म्हणून भगवंत त्याला ते प्रेमाने करण्यास सांगत आहेत.

आपले कर्तव्य पार पाडताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाला ओझे न मानता ते आपले कर्तव्य समजून आवडीने करावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे कर्तव्य ओझे न मानता प्रेमाने पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थिर बुद्धीचे (व्यवसायात्मिका बुद्धी) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे गंगेचा प्रवाह कितीही अडथळे आले तरी शेवटी समुद्रालाच जाऊन मिळतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाची बुद्धी केवळ एकाच ध्येयावर म्हणजे परमात्म्यावर केंद्रित असते. ती अनेक विषयांत भरकटत नाही. ज्याची बुद्धी स्थिर नाही, त्याचे विचार अनेक दिशांना विखुरलेले असतात, परंतु ज्ञानी माणसाचे सर्व विचार एकाच ध्येयाकडे प्रवाहित होतात.

आपल्या जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठायचे असेल, तर आपले लक्ष विचलित होऊ न देता गंगेच्या प्रवाहासारखे एकाग्र राहावे. उदाहरणार्थ, स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करताना मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनाकडे लक्ष न देता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे यश मिळवून देते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर आणि एकाग्र बुद्धीचे महत्त्व ज्ञानेश्वर माऊलींच्या ओवीतून समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य टाळू नये. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरेंकरूनि) आपल्यासमोर आले आहे, ते कर्म कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता, अत्यंत शुद्ध आणि दोषरहित (अकलंकत) पद्धतीने पार पाडावे. कर्मात 'अकलंकत' असणे म्हणजे त्यात स्वार्थ, अहंकार किंवा फळाची आसक्ती यांचा डाग नसणे. असे कर्मच मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

दैनंदिन जीवनात, आपल्यासमोर येणारी कामे (उदा. अभ्यास, नोकरी किंवा घरकाम) ही आपली कर्तव्ये समजून, ती टाळाटाळ न करता प्रामाणिकपणे पूर्ण करावीत. उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याने केवळ पगारासाठी काम न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने उत्तमरीत्या पूर्ण करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्माचे शुद्ध स्वरूप विशद करत आहेत.