🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज भीष्म पितामहांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे वर्णन करतात. भीष्म हे कुरुवंशातील सर्वात ज्येष्ठ व्यक्ती होते, पण त्यांचे शौर्य एखाद्या तरुण सिंहाप्रमाणे होते. दुर्योधनाला धीर देण्यासाठी आणि युद्धाची घोषणा करण्यासाठी त्यांनी अत्यंत जोराने शंख फुंकला. हा शंखनाद त्यांच्या अफाट शक्तीचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या निष्ठेचे दर्शन घडवतो. ज्ञानेश्वर महाराज येथे भीष्मांच्या आवाजाची तुलना सिंहाच्या गर्जनेशी करतात, जे त्यांच्या अजेय शक्तीचे प्रतीक आहे.

जीवनात जेव्हा आपण एखादे मोठे कार्य हाती घेतो, तेव्हा भीष्म पितामहांप्रमाणे पूर्ण आत्मविश्वासाने आणि निर्धाराने त्याची सुरुवात करावी. उदाहरण: नवीन व्यवसाय सुरू करताना किंवा परीक्षेला सामोरे जाताना मनात कोणतीही भीती न ठेवता धैर्याने पाऊल उचलणे.

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील युद्धाचे वर्णन सांगत आहे, जिथे भीष्म पितामह युद्धाची घोषणा करण्यासाठी शंख फुंकतात.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याला आपण केवळ हे भौतिक शरीर आहोत असा अहंकार असतो, तोपर्यंत तो कर्माच्या पाशातून मुक्त होऊ शकत नाही. केवळ बाह्यतः कर्म करणे थांबवणे म्हणजे 'कर्मत्याग' नव्हे. जोपर्यंत अंतःकरणात 'मी कर्ता आहे' ही भावना जिवंत आहे, तोपर्यंत प्रकृतीच्या नियमानुसार कर्म घडतच राहते. खरा कर्मसंन्यास हा केवळ देहबुद्धी नष्ट होऊन आत्मस्वरूपाची ओळख झाल्यावरच प्राप्त होतो.

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढतो आणि त्याला त्याग समजतो. पण जोपर्यंत मनात 'मी हे केले' असा अहंकार असतो, तोपर्यंत आपण कर्माला चिकटलेले असतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडणे हा त्याग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता अभ्यास करणे हा खरा कर्मयोग आहे.

श्रीज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की जोपर्यंत देहबुद्धी शिल्लक आहे, तोपर्यंत कर्माचा त्याग करणे अशक्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताचे अवतार घेणे (जन्म) आणि त्यांनी केलेली कार्ये (कर्म) ही सामान्य मानवासारखी वासना किंवा कर्माच्या बंधनातून निर्माण झालेली नसतात. ती पूर्णपणे दिव्य आणि लोककल्याणासाठी असतात. जो साधक हे गुपित अंतःकरणापासून जाणतो, त्याची संसारातील आसक्ती नष्ट होते. असा ज्ञानी पुरुष मृत्यूत्तर पुनर्जन्माच्या चक्रात न अडकता थेट ईश्वराशी एकरूप होतो, म्हणजेच त्याला मोक्ष प्राप्त होतो.

आपण जे काही काम करतो, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता 'ईश्वरार्पण' बुद्धीने केल्यास कर्माचे बंधन राहत नाही. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञानप्राप्तीसाठी केल्यास तो आनंददायी होतो.

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य जन्माचे आणि कर्माचे रहस्य अर्जुनाला सांगत आहेत.