🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात वावरताना जे जे कर्म 'उचित' म्हणजे योग्य आहे आणि जे 'प्रसंगें' म्हणजे परिस्थितीनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्माचा अर्थ असा की जे आपल्या अधिकारानुसार आणि धर्माप्रमाणे आपल्याला करणे प्राप्त आहे. असे कर्म निभ्रांतपणे (कोणतीही शंका न बाळगता) पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा, ते कर्तव्य भावनेने पूर्ण करणे हेच प्रगतीचे लक्षण आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला कठीण विषयाचा अभ्यास करावा लागत असेल, तर तो कंटाळा न करता आपले 'विहित' कर्तव्य समजून पूर्ण करावा. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी अभ्यास करणे हे प्राप्त झालेले उचित कर्म आहे, ते टाळू नये.

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्म आणि विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला दिलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण नाही. अज्ञानामुळे तू स्वतःला फसवून घेऊ नकोस. युद्धाच्या प्रसंगी मनात शंका किंवा चिंता बाळगणे हे क्षत्रियाला शोभत नाही. म्हणून सर्व मोह सोडून तू तुझे कर्तव्य पार पाडण्यासाठी सज्ज हो.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामाला घाबरतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपले कर्तव्य पूर्ण करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी ती बाजूला सारून अभ्यासाला सुरुवात करणे महत्त्वाचे असते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह आणि मानसिक गोंधळ सोडून देऊन युद्धाचे कर्तव्य पार पाडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मतत्त्वाचे किंवा परमात्म्याचे व्यापक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या मूळ तत्त्वापासून उत्पन्न झाले आहे, ज्याच्या चैतन्यामुळे सर्व प्राणीमात्र हालचाल करतात आणि ज्याने स्वतःला या सर्व विश्वात व्यापून टाकले आहे, तेच अविनाशी तत्त्व आहे. हे तत्त्व कधीही नष्ट होत नाही आणि सर्वत्र सारखेच भरलेले आहे. हे तत्त्व म्हणजे चैतन्यशक्ती आहे जी प्रत्येक कणात वास करते.

आपण सर्वांमध्ये एकाच ईश्वरी अंशाचे दर्शन घेतले पाहिजे. उदाहरणार्थ, निसर्गातील झाडे, प्राणी आणि माणसे यांच्यात भेदभाव न करता सर्वांचा आदर करणे आणि सर्वांशी प्रेमाने वागणे, कारण सर्वांमध्ये तोच एक आत्मा आहे.

अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि व्यापकत्व समजावून सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून परमात्म्याचे वर्णन करत आहेत.