रविवार, 05 जुलै 2026
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 45

तरी तूं आतां अर्जुना । सांडीं हे वासना । न धरीं या अनुष्ठाना । फळहेतूसी ॥

"Therefore, O Arjuna, now discard this desire; do not perform these duties with an eye on the fruit."

सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे किंवा त्याग कर
Abandon or discard
वासना Noun
Vasana
फळाची इच्छा किंवा आसक्ती
Desire or attachment to results
अनुष्ठाना Noun
Anushthana
धार्मिक आचरण किंवा कर्म
Performance of a ritual or duty
फळहेतूसी Adverb
Phalahetusi
फळाच्या उद्देशाने
With the motive of reward
धरीं Verb
Dhari
धरणे किंवा मनात ठेवणे
To hold or keep in mind

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता ही फळाची इच्छा सोडून दे आणि कोणत्याही कर्माचे फळ मिळावे या हेतूने ते कर्म किंवा अनुष्ठान करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, मानवी दुःखाचे मूळ कर्मात नसून कर्माच्या फळाविषयी असलेल्या 'वासनेत' (इच्छेत) आहे. वेदांमध्ये अनेक सकाम कर्मे सांगितली आहेत, परंतु आत्मोन्नतीसाठी माणसाने फळाची आशा सोडून कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा धरतो, तेव्हा आपण कर्माच्या बंधनात अडकतो. म्हणून, केवळ ईश्वराची सेवा किंवा आपले कर्तव्य या भावनेने कर्म करावे, असा हा मोलाचा सल्ला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मला किती पगार मिळेल?' किंवा 'माझा पहिला नंबर येईल का?' या चिंतेत राहण्यापेक्षा, आपले काम पूर्ण निष्ठेने आणि आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ बक्षीस जिंकण्यासाठी न खेळता, खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करण्याचा (निष्काम कर्मयोग) उपदेश करत आहेत, त्याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 157

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | विहितु जो आपणा | तोचि कीजे ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस. जे तुला विहित (कर्तव्य म्हणून नेमून दिलेले) आहे, तेच तू कर.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake action. Perform that which is your prescribed duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
Do not abandon
विहितु Adjective
Vihitu
नेमून दिलेले
Prescribed
कीजे Verb
Kije
करावे
Should be done

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस. तुला जे कर्तव्य सांगितले आहे, तेच तू नीट कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. उलट, आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा योग आहे. कर्म सोडण्यापेक्षा ते ईश्वरार्पण बुद्धीने करणे श्रेष्ठ आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता न करता कर्मावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे आणि कर्माचा त्याग न करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 56

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि जेणें पाविजे परम धर्म । तें आचरतां मनोधर्म । सांडीं पां तूं ॥ ५६ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action and by which the supreme dharma is attained; while practicing it, discard the mental constructs of ego."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
परम Adjective
Param
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While performing
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचा स्वभाव / अहंकार
Mental attitude / Ego
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Relinquish / Give up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे आणि ज्याने श्रेष्ठ धर्माची प्राप्ती होते, ते कर्म करताना मनातील अहंकार किंवा फळाची आशा सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निस्वार्थ कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने पार पाडले पाहिजे. हे कर्म करताना मनाचा जो 'मी करतो' हा अहंकार (कर्तेपणाचा भाव) किंवा 'मला काय मिळेल' ही फळाची अपेक्षा असते, तिला 'मनोधर्म' म्हटले आहे. हा मनोधर्म त्यागून जेव्हा आपण कर्म करतो, तेव्हाच ते कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता मोक्षाकडे नेते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' या चिंतेत वेळ घालवण्यापेक्षा, केवळ विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निस्वार्थपणे कर्तव्य बजावण्याचा आणि कर्मातील फळाची आशा सोडण्याचा उपदेश करत आहेत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा