🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्म ईश्वराची सेवा म्हणून आणि पूर्ण निष्ठेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा शुद्ध आचरणामुळे साधकाला ईश्वराचे 'नि:सीम पद' म्हणजेच मोक्ष किंवा आत्मसाक्षात्कार प्राप्त होतो. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे हाच खरा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपली जबाबदारी आणि सेवा आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एका डॉक्टरने केवळ पैशांसाठी नाही तर रुग्णाला बरे करणे हे आपले 'उचित कर्म' मानून सेवा दिल्यास त्याला मानसिक समाधान आणि समाजात आदर मिळतो.

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ओवीतून अर्जुनाला सांगत आहेत की, फळाची आशा न धरता कर्तव्य करणे हाच ईश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली आणि परिस्थितीनुसार योग्य असलेली कर्मे (स्वधर्म) टाळू नयेत. ही कर्मे केवळ शारीरिक स्तरावर न करता 'मनोधर्माने' म्हणजेच अत्यंत एकाग्रतेने आणि शुद्ध भावनेने करावीत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ती कर्मे त्याला बंधनात टाकत नाहीत, तर त्याला 'परम पुरुषार्थाकडे' म्हणजेच मोक्षाकडे किंवा आत्मज्ञानाकडे घेऊन जातात.

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास किंवा नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हे केवळ ओझे न मानता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने मनापासून केले पाहिजे. यामुळे कामात यश तर मिळतेच, पण मनाला शांतीही लाभते.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माप्रमाणे विहित कर्मे करण्याचे आणि त्यातून मिळणाऱ्या परम गतीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की चैतन्य हे अत्यंत शुद्ध आणि अलौकिक आहे. ते प्रकृतीच्या आणि मायेच्या पलीकडे असल्याने, मानवी मनाचे विकार जसे की शोक (दुःख) किंवा मोह (भ्रम) त्याला स्पर्श करू शकत नाहीत. जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःला या चैतन्य स्वरूपात अनुभवते, तेव्हा तिच्या आयुष्यातील सर्व द्वंद्व आणि दुःखे नाहीशी होतात. हे चैतन्य सूर्यासारखे प्रकाशमान आहे, जिथे अंधाराला (दुःखाला) प्रवेश नाही.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अपयश किंवा नुकसानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की आपले मूळ स्वरूप हे आनंदी आणि शांत आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रिय वस्तूच्या हरवण्याने रडण्याऐवजी, 'मी या वस्तूंपेक्षा वेगळा आणि शाश्वत आहे' हा विचार करणे मनाला शांती देते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे शुद्ध आणि निर्विकार स्वरूप स्पष्ट करत आहेत, जे सांसारिक दुःखाच्या पलीकडे आहे.